De nieuwe Schijf van Vijf

Op de markt was het ’t gesprek van de dag: de nieuwe Schijf van Vijf die door de Gezondheidsraad op 4 november 2015 is uitgebracht. De notenman wist niet wat hem overkwam, zijn omzet steeg al de dag na de bekendmaking dat we wat meer noten aan ons voedingspatroon zouden moeten toevoegen. Ik heb mij nooit gerealiseerd dat wij Nederlanders toch wel een heel volgzaam landje zijn. De notenman nam het relativerend op: “Ach nu is het even een hype, maar dat stabiliseert zich vanzelf. En dan blijven mijn vaste klanten gewoon over.”

Schijf van Vijf Veganistisch

Schijf van Vijf Veganistisch

Nadat in oktober bekend gemaakt werd door de Wereldhandelsorganisatie (WHO) dat worst en vooral rood vlees kankerverwekkend zijn stond vleeslobby en de agrarische sector op hun achterste benen. Daar ging de handel. Zij verdedigden zich door te melden dat je dagelijks wel heel veel vlees moet eten om dezelfde risicofactor op kanker te hebben als rokers.

Nu weten wij al jaren dat minder vlees eten niet alleen goed is voor het milieu maar ook de gezondheid ten goede komt. Nooit meer last van verstopte darmen of buikloop in ons gezin. Als ik nu wel eens vlees eet (niet iedereen houdt rekening met mijn eetpatroon dus komt het wel eens voor) dan moet ik zeker niet teveel eten, want dan heb ik er dagen last van. Vlees verteert veel langzamer en blijft veel langer in de darmen, vandaar dat vooral darmkanker bij vleeseters voorkomt.

Vorig jaar heb ik eens uitgerekend hoeveel vlees wij eten. Wij kwamen met ons complete gezin van 4 personen uit op 350 gram per maand! Ik denk dat het nieuws over vlees minder snel gevolgen heeft voor ons eetpatroon en daardoor voor de vleessector. Het betekent namelijk een behoorlijke omschakeling. Vlees vervangen is iets waar je toch even aan moet wennen en mee om moet leren gaan. Een extra zakje noten inslaan is wat dat betreft minder heftig.

Tip: Vervang vlees door het eten van pompoen, daarin zitten alle benodigde vervangende mineralen en vitaminen.

Alle soorten en maten

Pompoenen

Natuurlijk hebben de voedingsmiddelen groente en fruit nog altijd een belangrijke plaats in ons voedingspatroon. Maar ook volkorenproducten, gebruik van weinig zout en suiker en liever geen alcohol. Maar de algehele boodschap is dat we meer de Mediterrane keuken zouden moeten gaan volgen omdat dat beter is voor onze gezondheid, vooral op de langere termijn. De Mediterrane keuken kenmerkt zich door soberheid en eenvoud, maar is wel zeer divers. Dit betekent vooral weinig bewerkt voedsel en meer gebruik van (olijf)olie en onverzadigde in plaats van verzadigde vetten.

Meer weten over de inhoud van de Schijf van Vijf kan je lezen op de site van het Voedingscentrum. Kijk voor de aardigheid eens op de veganistische Schijf van Vijf (zie plaatje).

 

De verslavende werking van suiker, zout en vet – Dag 342

Werken in de moestuin is momenteel geen optie, zeker niet vandaag, nu de regen met bakken uit de hemel komt. Tussen de buien door wat oogsten gaat nog wel maar daar houdt het bij op. Ook zijn grotere werkzaamheden in ons permacultuurplan nu niet mogelijk, de grond is te nat en te drassig. Als we er nu met zwaar materieel doorheen zouden gaan dan verdicht de grond zo erg dat het beton wordt, dus is het raadzaam zoveel mogelijk niets te doen. Dus moet ik andere onderwerpen vinden om over te schrijven: voeding bijvoorbeeld. Want tenslotte zijn al onze activiteiten gericht op het zelfvoorzienend worden op het gebied van voedsel.

Suiker zout vetNa mijn blogje van gisteren over de energiedrankjes stuitte ik ook op het werk de Amerikaanse onderzoeksjournalist Michael Moss. Hij deed onderzoek naar de verslavende werking van suiker, zout en vet en schreef er uiteindelijk een boek over. Niet alleen heeft de voedingsindustrie macht over wat ze in de producten stoppen en of het wel of niet in de supermarkten terecht komt, ook in de reclame oefenen ze veel macht uit. Vooral de reclame gericht op kinderen vind ik onethisch.

Als ik naar de natuurwinkel ga dan zie ik allerlei producten die je nooit in de reclameboodschappen op tv tegenkomt. Er wordt geen geld gestoken in reclame maar in de kwaliteit van de producten. De producten waar wel reclame voor wordt gemaakt komen uit de koker van de voedingsmiddelenindustrie. Hun doel is om hun producten voor zo laag mogelijk bedrag in de winkels te hebben liggen. De kwaliteit van de voeding is van minder belang. De goedkoopste ingrediënten zijn suiker, zout en vet. Deze producten hebben ook een hoog verslavend effect. En juist die ingrediënten, vond Michael Moss uit, worden zodanig gebruikt dat er een afhankelijkheid ontstaat bij de consument. Precies wat de fabrikanten willen: herhalingsaankopen.

Moss kwam er zelfs achter dat de meeste mensen die te maken hebben met het produceren van voedsel zelf zo min mogelijk voorbewerkt voedsel eten. Die mensen weten wat er in zit en wat het effect is. Zij prefereren verse groente en fruit en voedsel dat zo min mogelijk bewerkingen heeft ondergaan. Dat zegt genoeg en motiveert mij des te meer om door te gaan met zelfvoorzienend worden wat mijn voedsel betreft. Ik heb inmiddels zelf de stelregel: alles wat je aan reclame op tv ziet zouden we niet moeten eten. Goede voeding heeft namelijk geen reclame nodig.

Meer lezen: Michael Moss: Zout, suiker, vet – Hoe de voedselindustrie ons in zijn greep houdt, uitgeverij Carrera, 352 blz. 19,90 euro.

 

Nog meer goede voornemens voor dit jaar – Dag 336

Mijn goede voornemens beginnen meestal op 3 december, mijn geboortedag. Het lijkt alsof met ieder nieuw geboorte jaar de creativiteit de pan uit rijst. Tot aan het oude jaar popt het ene na het andere idee op. Maar op de lijst komen ook de dingen waar ik het afgelopen jaar niet aan toegekomen ben of om welke andere reden nog niet heb gerealiseerd. De lijst met goede voornemens is al weer lang. Wat staat er zoal op:

• Definitieve start maken met grondbewerking voor het permacultuurplan;
• Vlogjes maken van de vorderingen van het permacultuurlandschap;
• Nu toch eindelijk die cursus mediteren geven (de uitnodiging is de deur uit);
• Daarvoor moet de zolder worden opgeruimd;
• Nog minder afval produceren dan afgelopen jaar;
• Meer tijd voor mijzelf inruimen;
• Minder met pakjes koken;
• Een kruidenspiraal bouwen;
• Een composthoop creëren direct bij de moestuin;
• Voor mijn vaders’ 80ste verjaardag een feestje organiseren;
• Weer eens wat vaker bij mensen langs gaan i.p.v. vage afspraken toezeggen.

Door de blogjes die ik nu al bijna een jaar bijhoud ben ik al heel wat wijzer geworden over permacultuur, planten, kruiden en fruit. Maar ook ben ik bewuster met eten omgegaan. Ik eet nu al minder zoetigheid en probeer alleen goede vetten te eten en minder zout te gebruiken.

Het afgelopen jaar heb ik bepaalde koekjes, waar ik behoorlijk aan verslaafd was, afgezworen. Ik ga nu vaker naar de natuurwinkel en koop daar verantwoorde koekjes. Dat was in het begin echt wel wennen en dan niet zozeer de hoeveelheid suiker maar vooral de hoeveelheid zout die in verantwoorde koekjes zit. Mijn kinderen vinden het maar niets. “Alsof je een hap zand eet!” kreeg ik te horen. Een daar zit gelijk een enorm voordeel aan: van mijn koekjes blijven ze af!

Daar ben ik nu aan gewend en als ik dan weer eens een gewoon koekje uit de supermarkt eet dan proef je het verschil: te zoet en te zout. De volgende uitdaging wat eten betreft is nog meer koken zonder pakjes. Karin Luiten schrijft elke zaterdag een column in De Trouw over koken zonder pakjes en zakjes. Al heel wat tips heb ik van haar overgenomen. Bijvoorbeeld een omelet maken. In het verleden kocht ik zo’n mix. Maar ik ben er achter gekomen dat het helemaal nergens op slaat. Ik verwerk toch zoveel mogelijk verse ingrediënten in de omelet dus is zo’n pakje grote onzin. Daar ben ik mee gestopt en nu de rest van de pakjes en zakjes nog.

 

Is vet eten nu goed of niet? – Dag 314

Eigenlijk weten we veel te weinig over wat gezond voedsel is. Natuurlijk hebben we van jongs af aan meegekregen dat te veel en te vet eten niet goed is, dat we niet zoveel moeten snoepen en dat voldoende groente en fruit juist weer heel gezond is. Maar weten we eigenlijk wel hoeveel vet en suiker we wel mogen eten en wat en hoeveel er in ons eten zit? Ondanks de aanduidingen op veel verpakkingen, over hoeveel calorieën en welke voedingsstoffen erin zitten, zijn we er nog niet. Calorieën kun je nog optellen, maar welke vetten zijn nu eigenlijk goed?

VettenOnze voorouders aten behoorlijk wat vet, vooral afkomstig van dieren. Vet eten past dus in ons natuurlijke voedingspatroon. Zonder vet kunnen wij ook minder makkelijk naar de WC bijvoorbeeld. Toch laten we vet als eerste staan omdat we daar dik van worden, denken we. Maar klopt dit wel? Er zijn twee categorieën vet te onderscheiden: verzadigde en onverzadigde vetten. Beide komen van nature voor dus hebben we nodig in meer of mindere mate.

De verzadigde vetten komen voor in dierlijke producten, dus vlees en zuivel, maar ook in cacaoboter, palm-, palmpit- en kokosolie. Verzadigd vet kunnen we het beste in onbewerkte vorm consumeren, dus roomboter, rauwmelkse kaas en vlees van dieren die lekker buiten hebben gelopen en niet zijn vetgemest met groeihormonen of met behandeld zijn met antibiotica. Verzadigde vetten vooral in bewerkte vorm, zoals de industrie ons dat via de supermarkt voorschotelt, zijn minder goed voor ons en voor een groot deel verantwoordelijk voor het verhogen van de cholesterol. Bij het horen van cholesterol dan gaat er gelijk een lampje branden, want ook dat hebben we geleerd, dat is namelijk slecht voor hart- en bloedvaten en kan galstenen veroorzaken.

Maar klopt het eigenlijk wel, is cholesterol de boosdoener waar we dik van worden? Niet alleen mensen met overgewicht hebben de meeste kans op een te hoog cholesterolgehalte. Ik ken mensen die er heel gezond en slank uitzien maar toch een te hoog cholesterolgehalte hebben. Zij kunnen erfelijk belast zijn of een bepaalde afwijking of ziekte hebben. De oorzaak ligt dan niet slechts bij het consumeren van verzadigde vetten. Er wordt ook nog wel onderscheid gemaakt tussen goede en slechte cholesterol respectievelijk HDL en LDL. Maar er zijn voedingsdeskundigen die beweren dat dit onzin is, cholesterol is cholesterol. Het gaat om de hoeveelheid en de combinatie met bijvoorbeeld suiker die cholesterol slecht voor de gezondheid maakt.

Vette visDe onverzadigde vetten zijn afkomstig van planten en verhogen de cholesterol niet. Maar ook vette vis is een onverzadigd vet. Deze vetten zijn weer in te delen in enkelvoudige en meervoudige onverzadigde vetten. Enkelvoudig onverzadigde vetten zijn bijvoorbeeld: olijfolie, koolzaadolie, sesamolie, raapzaadolie en noten. Voorbeelden van meervoudig verzadigde vetten zijn: zonnebloemolie, sojaolie, pindaolie, maïsolie, notenolie en vette vis, zoals zalm, tonijn, makreel, haring en sardientjes.

Een groot nadeel van de plantaardige vetten is dat het verhittingspunt veel lager ligt dan bij verzadigde vetten. De onverzadigde vetten zijn vooral geschikt voor koud gebruik. Daarom is het aan te raden om voor het bakken en het braden gewoon te kiezen voor roomboter, zoals je moeder of je oma dat vroeger al deed voordat er allerlei varianten op de markt kwamen. De enkelvoudige onverzadigde vetten zoals olijfolie zijn tot op zekere hoogte wel te verhitten. Of kies voor palm- of kokosolie als alternatief voor dierlijke vetten.

Toch is en blijft het lastig om al die verschillen te onthouden dus is het raadzaam om je daar blijvend over te informeren. Maar het allerbelangrijkste is om alles met mate te consumeren en vooral voor afwisseling te zorgen. Te veel vis eten is ook niet goed omdat onze oceanen ook steeds meer vervuild raken en schadelijke stoffen hebben weer de neiging om zich in vet op te hopen. Kweekvis lijkt daarom een oplossing, maar is het ook niet in alle gevallen, want in veel viskwekerijen wordt net als bij de bio-industrie met antibiotica en hormonen gewerkt. De beste keuze is dan vis met het Marine Stewardship Council (MSC) keurmerk.

 

 

De zondagen op de boerderij – Dag 264

Als kind heb ik geleerd om niet te vet te eten. Mijn moeder was een slanke vrouw en wilde ook graag slank blijven. Daarom aten wij weinig vet. Vlees met vetrandjes maakte mijn moeder niet klaar, hooguit de sukadelapjes. Eigenlijk kan ik mij niet heugen dat ik boter op mijn brood smeer. Alleen om de hagelslag vast te plakken dan, want probeer maar eens een boterham met hagelslag te eten zonder boter. Het resultaat ken je vast.

Boterham hagelslagToch is mijn moeder niet groot gebracht met weinig vet eten. Mijn beide ouders zijn van boerenafkomst en daar werd aan het begin van de winter een varken of een koe geslacht die de vriezer inging voor het eten in de winter. Het was hard werken op de boerderij dus vet eten hoorde daarbij om het zware werk aan te kunnen. Ik heb ooms en tantes die het boerenbedrijf hebben voortgezet. Mijn vader wilde dat niet en mijn moeder wilde geen boer als man. Of ze dat al vroeg hadden ontdekt van elkaar weet ik niet, maar het zal mij niet verbazen. Beiden hadden ze er weinig mee en dat kwam ook tot uitdrukking in het eten.

Regelmatig waren wij bij familie op de boerderij en aten daar ook wel eens mee, vooral op zondag. Ik heb daar geen goede herinneringen aan. Wat ik daar allemaal voor ‘viezigheid’ gegeten heb als kaantjes, bloedworst of vlees met stukken zwoerd eraan. En wat dacht je van zure zult, ook wel kopvlees of hoofdkaas genoemd, alleen de naam al. En de glazige jus die erbij geserveerd werd, als ik er aan denk gruwel ik er nog van. Daar is mijn antipathie tegen vlees ontstaan.

Toch is vet niet zo slecht als het voedingscentrum ons jarenlang heeft doen geloven. Ze zijn er op teruggekomen. We hebben vet nodig, al was het maar voor een goede stoelgang. Het gaat er alleen om wat voor vet we eten. Er zit namelijk verschil in. Zo kennen we het verzadigde vet dat vooral in vlees, boter, kaas en melk zit, hiervan is het verstandig niet teveel te eten. Maar er is ook onverzadigd vet zoals in noten, vis en plantaardige vetten. En juist deze laatste vetten zijn noodzakelijk voor een goede gezondheid.

De boodschap die ik zelf hanteer is dat we met mate vet eten, dat is op zich niet heel moeilijk omdat we weinig tot geen vlees eten. Maar daarom is het wel verstandig om geregeld vette vis te eten en als we dan toch onze boterham besmeren dan het liefst met verse grasboter en niet met die smeersels die margarine heten. Want zeg nu zelf wat is er nu lekkerder dan een boterham met grasboter en hagelslag?