Natter dan nat

Plassen in de moestuin heb ik nog niet eerder meegemaakt. Ook de watertank is tot de rand toe gevuld. De maand juni blijkt in de provincies Limburg en Brabant de natste maand ooit te zijn geweest. Maar ook hier in de Betuwe was het natter dan nat. Meestal sta ik in de maand juni dagelijks de moestuin te besproeien, maar nu hoefde dat gelukkig niet. Maar dat ik daarmee tijd over zou hebben om leuke dingen te doen is een misvatting. De nattigheid heeft zo zijn keerzijde.

Foto: VTwonen

Foto: VTwonen

Ten eerste leven de slakken op nattigheid. Iedere tuinder weet dat je tuin geen sompige drassige massa mag zijn, wil je de vraatzuchtige slakken weghouden. Als het droog is zitten ze diep weggestopt in de grond en komen pas tevoorschijn als de schemer invalt. Dan een rondje slakken vangen en het ergste leed is geleden. Maar met deze nattigheid is het dweilen met de kraan open. Op blote voeten over het gazon lopen is momenteel alleen voor helden. Het grasveld is een tapijt van slakken en met iedere stap die je zet zit er wel zo’n glibberig beestje onder je voet.

Zoals het er nu naar uitziet gaat het overgrote deel van onze pompoenoogst verloren. Meer dan de helft van alle planten is door slakkenvraat gesneuveld. Ieder advies om een slakkenplaag te voorkomen schiet tekort. De vogels, padden en egeltjes kunnen de hoeveelheid slakken namelijk niet opgegeten krijgen. Zag het er aanvankelijk naar uit dat de kippen wel een slakje lustten, inmiddels halen ze er hun neus voor op. Misschien toch maar eens Indische Loopeenden aanschaffen.

Onze droge sloot precies een jaar geleden.

Onze bijna droge sloot precies een jaar geleden.

De enorme hoeveelheid water die uit de lucht is komen zetten heeft nog een nadeel: alles groeit dat het een lieve lust is, zo ook de gewassen die je liever niet in je moestuin wilt hebben. De ongewenste gewassen groeien ook nog eens veel sneller dan het gekweekte goed. Misschien moeten we toch meer wilde planten gaan eten, denk ik steeds vaker. Die zijn ook minder vatbaar voor slakkenvaat. Een gedachte die steeds serieuzere vorm begint aan te nemen. Tenslotte is de mensheid ook ontstaan met alleen ongecultiveerde plantengroei. Moeten we misschien weer dat pad inslaan?

Toch heeft de nattigheid niet alleen nadelen. In maart en april hebben we ruim 2000 jonge bomen en struiken aangeplant. Daarvoor is de regen een uitkomst, anders hadden we ze iedere dag moeten besproeien en dat is een hoop werk. Op een enkele soort na groeit alles naar volle tevredenheid. Daar waar wij eerst het gevoel hadden dat we wat aan de late kant waren met de aanplant bewijst het resultaat het tegendeel. Gelukkig maar, als het enorm droog was geweest waren we veel tijd kwijt geweest met sproeien. Vorig jaar nog stond onze sloot bijna droog. De natuur is en blijft onvoorspelbaar en is ieder seizoen en ieder jaar weer anders.

Slakken bestrijden met knoflook en borstels

Ieder jaar zijn er meer slakken dan het jaar ervoor en is de slakkenplaag erger. Ik ben ervan overtuigd dat de klimaatverandering hier een belangrijke oorzaak van is. De laatste jaren is het gewoon niet leuk meer om te moestuinieren. Sinds vorige week staan de pompoenplanten in de wei en weer ben ik de wanhoop nabij en is er geen houden aan. Ik kan wel janken. Binnen een dag waren alle planten aangevreten. Een aantal planten zijn al definitief verloren gegaan omdat het steeltje bij de grond is doorgeknaagd.

Door slakken gehavende pompoenplant, bij het steeltje afgevreten.

Door slakken gehavende pompoenplant, steeltje bij de grond afgevreten.

Om de resterende planten te redden ben ik iedere avond zeker twee uur bezig met slakken rapen. Het in mijn ogen enige echt realistische middel, althans voor een paar uurtjes, maar uitermate intensief. Al van alles heb ik geprobeerd maar niets is afdoende.

Drie jaar geleden vertelde iemand mij dat afrikaantjes een afdoende middel zijn tegen slakken. Dus kweekte ik ruim 300 afrikaantjes om rond de moestuin te zetten. Maar wat was het geval: slakken zijn juist dol op afrikaantjes. Had ik het verkeerd begrepen? Vast wel. De afrikaantjes dienen als afleidingsmanoeuvre. Maar toch hield dit de slakken niet tegen, want binnen no time weg afrikaantjes en moest de rest eraan geloven!

Het jaar erop kwam de tip om nematoden te kweken. Dit zijn kleine aaltjes die in de grond leven en de slakken te lijf gaan. Dus aan de slag ermee. Nou ik weet niet hoe de Engelse tuinder Mark Abbott-Compton, die met de tip kwam, het voor elkaar kreeg, maar na een paar dagen op kweek waren alle slakken dood. Echt geholpen heeft het niet. Dan zijn er ook nog de Indische Loopeenden die dol zijn op slakken. Maar als ik zie hoe klein sommige slakken zijn dan zie ik het er niet van komen dat die eenden met hun relatief grove snavels die uitermate destructieve minuscule slakjes kunnen opeten.

Afgelopen week kreeg ik een artikel onder ogen over het bestrijden van slakken met behulp van knoflookwater. Natuurlijk probeer ik alles uit dus ook nu weer. Neem per liter water 2 hele knoflookbollen. Fijn pletten en koken. Afgieten door een zeef, af laten koelen en sproeien maar. Ik moet toegeven het bereiden was geen straf, het rook heerlijk in huis. Een paar eetlepels knoflookwater per liter water moest afdoende zijn om de slakken weg te houden. De dag nadat de pompoenplanten de wei in waren gegaan heb ik ze een flinke klets water met knoflook gegeven. Helaas tevergeefs. De volgende morgen nog net zoveel schade.

Slakkenborstel

Slakkenborstel

De volgende tip die ik kreeg is het plaatsen van borstels met plastic haren, daar kan de slak lastig overheen. Maar ja hoe werkt dat met een flink stuk grond? En daarnaast de slakken komen niet zo zeer van de naastgelegen percelen maar zitten gewoon in de grond, net als wormen en andere insecten. Dus moet ik soms mijn hele land ondergraven met een bed van borstels? Ondoenlijk. Leuk meegedacht maar niet haalbaar, hooguit op een balkon of voor de bakken met hosta.

Is dit het nu allemaal waard? Moet ik zo wel doorgaan met eigen groente en pompoenen kweken? Niets lijkt te helpen. Ieder jaar zeg ik tegen mijn gezin: “Volgend jaar geen moestuin en geen pompoenen.” Mijn kinderen blij, want die eten liever voedsel uit de supermarkt. Maar ieder jaar weer, ergens midden in de winter, begint er wat te kriebelen en lijkt alle ontbering van het moestuinieren vergeten en begint het zaaiproces opnieuw.

 

Op de volgende site kwam ik de slakkenborstels tegen, voor wie het wil uitproberen. Een set van 5 borstels van 1 meter kost € 9,95. Grof rekensommetje voor onze tuin: 400 m rondom de tuin = ca. € 800,- = veel te veel geld.

Niets veranderlijker dan het weer

Als je dicht bij de natuur leeft ervaar je de veranderingen die zich in de natuur voordoen veel intensiever. Heel lang woonde ik in de stad en had ik niet zo in de gaten hoe het weer was. Tuinieren deed ik op kleine schaal en jarenlang vanaf een balkon. Maar nu levend op het platteland met mijn eigen moestuin ervaar ik dat ieder jaar weer anders is.

Knotwilg planten

Knotwilg planten

Al jaren valt er steeds meer regen waardoor wij de dakgoten hebben moeten verbreden omdat de tuin gewoon weggespoeld werd door de fikse regenbuien. Ook de wind is veel krachtiger en kan soms rondom ons huis verraderlijk zijn. In de februaristormen kan je bij ons gewoon tegen de wind in hangen, zo gaat het tekeer. In de loop der jaren zijn er al heel wat ramen van de schuur en de kassen gesneuveld door het onstuimige weer.

Toch is dit jaar weer heel anders dan de achterliggende paar jaar. We hebben dit voorjaar veel minder regen. Alles is wel groen, maar als je goed kijkt zitten er grote scheuren in de grond van de droogte. Vooral op plekken waar de mollen tekeer gegaan zijn is het goed te zien. Ook is onze watertank nagenoeg leeg. Maar het heeft een heel groot voordeel: er zijn dit jaar veel minder slakken. En dat is goed nieuws. De afgelopen jaren waren de slakken een ware plaag en liep ik iedere ochtend en avond met mijn emmertje door de moestuin om slakken te vangen. Dat is nu bijna niet meer nodig. Alles wat ik nu aanplant heeft gewoon de kans om te groeien.

De wind echter is onstuimiger dan ooit. Al maandenlang stormt het hier geregeld. De knotwilgen die we begin mei hebben aangeplant staan allemaal in de stormhouding. Wij zijn benieuwd hoe ze het gaan doen. Er palen bij zetten is onbegonnen werk, dus laten we de natuur gewoon haar gang gaan.

Niet alleen bij ons zijn de stormen heviger ook in andere delen van de wereld. Op dit moment is in Texas een grote overstroming en zijn de ergste stormen ooit geregistreerd. Ik ben al jaren overtuigd dat de natuur drastisch aan het veranderen is en dat de mens daarvoor verantwoordelijk is, hoewel een groep wetenschappers dat blijft ontkennen. Daarom behandel ik de natuur met respect en probeer mijn ecologische voetafdruk zo klein mogelijk te houden. Alle kleine beetjes helpen.

 

Slakken een gevaar voor het vliegverkeer – Dag 201

Ja, je leest het goed slakken zijn niet alleen een gevaar voor de groente in de moestuin maar zelfs voor het vliegverkeer. Niet dat ze vliegen, maar juist door het feit dat ze zo langzaam schuifelen en daarbij ook nog eens een slijmspoor nalaten. Onder de kop “Slakkengevaar” beschrijft de NRC in de krant van 19 augustus 2014 welke dieren een gevaar vormen voor het vliegverkeer. Het is duidelijk komkommertijd dat dit soort artikelen de serieuze kranten haalt.

Slak met huisjeIk wist natuurlijk allang wat voor afschuwelijk ongemak slakken veroorzaken. Want probeer ze maar eens te vangen – de meest diervriendelijke manier om er vanaf te komen – dan heb je namelijk binnen no time zoveel slijm aan je handen dat je niets meer fatsoenlijk kunt aanpakken omdat het pardoes je handen uitfloept. Het doet mij ineens weer denken aan de eerste keer dat mijn man onze ingezeepte pasgeboren baby heel langzaam in de tummy tub liet zakken. Op het moment dat onze zoon de bodem raakte maakte hij een kikkersprong omhoog en floepte hij, glibberig van de zeep, bijna uit mijn man zijn handen. De schrikreactie van mijn man staat voor altijd op mijn netvlies gebrand.

Slakken vormen uiteraard geen gevaar voor het vliegverkeer in de lucht maar wel op de start- en landingsbaan van een vliegveld. Het komt wel eens voor dat er zoveel slakken op de baan kruipen dat het vliegverkeer moet worden stilgelegd vanwege slipgevaar. Maar ook de slakkenetende vogels en de huisjes van de slakken vormen een gevaar, die kunnen namelijk in de motor terecht komen. Na een slakkeninvasie verwijderde men ooit op het vliegveld van Nice vijf kuub slakken en slijm. “Vijf kuub!”, denk je eens in hoeveel dat is. Gruwel. Ik moet er niet aan denken. Daar ben ik dus niets bij met mijn emmer vol slakken die ik zo nu en dan afvang.

Waarom heeft moeder natuur deze dieren gemaakt?”, vraag ik mij geregeld af “en waarom veroorzaken ze zoveel hinder?” Natuurlijk heeft de slak een functie, ze zijn nuttig als het gaat om het opruimen van (rottend) groenafval en het omzetten in compost. Maar waarom zijn ze zo succesvol in de voortplanting dat ze een ware plaag vormen? Hebben ze dan te weinig natuurlijke vijanden? Of worden de natuurlijke vijanden zoals vogels en egels door de chemicaliën in de natuur (pesticiden) zelf te veel uitgeroeid? Zucht.
 

Nematoden tegen de slak – Dag 130

Hè lekker de eerste frambozen zijn rijp! Toen ik de plant voor het eerst had staan, al weer heel wat jaren geleden, en ontdekte dat de eerste framboos in aantocht was ging ik dagelijks kijken of hij al rijp was om te eten. Hij lonkte mij iedere dag meer toe, uiteindelijk zei ik tegen mijzelf: “Morgen is hij helemaal super en eet ik hem op.” Misschien voel je hem al aankomen: de volgende dag weg framboos! Opgegeten door de vogels. Ik had te lang gewacht. Dat gebeurt mij niet meer, nu pluk ik ze gewoon als ik ze zie.

WP_001127Vandaag ging ik weer eens kijken hoe ze erbij stonden en ja hoor rijpe frambozen. Maar tot mijn grote ontsteltenis trof ik de rijpe frambozen aan met een slakkenspoor. Getsie. Meestal eet ik ze gewoon van de struik, maar dat laat ik nu wel uit mijn hoofd. Even verderop was een huisjesslak net bezig een van de frambozen soldaat te maken. Je zou haast denken dat er een tekort aan jong fris mals groen voedsel is waardoor de slakken aan de frambozen beginnen. Dit heb ik nog nooit eerder meegemaakt. Het moet niet gekker worden.

Het begint wel een saai onderwerp te worden maar mijn gedrevenheid om de slakken in te tomen wordt met de dag groter. Vandaag kreeg ik weer een tip waar ik wat mee kan. Ik ben geabonneerd op de nieuwsbrief van de Engelse tuinder Mark Abbott-Compton, hij maakt interessante filmpjes over de moestuin met inspirerende oplossingen. In de nieuwsbrief van juni kwam hij met een oplossing voor het slakkenprobleem.

Veel van de slakken die schade toebrengen aan onze gewassen leven in de grond en zijn daarom moeilijk te vangen. Een van de natuurlijke vijanden van de slak zijn aaltjes ofwel nematoden. De nematoden, die met het blote oog niet waarneembaar zijn, gaan de in de grond levende slakken te lijf en dringen ze binnen, waarna de slak stopt met eten. De nematoden zelf zijn onschadelijk voor de mens en de meeste dieren en zijn daarom een biologische manier om slakken te bestrijden.

Het nadeel van deze slakkenbestrijding is dat de nematoden duur zijn en maar 6 weken effectief. Maar de Engelse tuinder Mark heeft daar een oplossing voor gevonden. Het merendeel van alle slakken draagt namelijk al nematoden bij zich maar die zijn in balans en daardoor niet schadelijk. Echter daar kan handig misbruik van gemaakt worden op de volgende manier.

Neem een emmer met een klein laagje regenwater (geen kraanwater), niet teveel want de slakken hoeven niet te verdrinken, voeg daarbij een laag frisse jonge blaadjes waar de slakken dol op zijn en zoek een flinke hoeveelheid slakken. Sluit de emmer af met een deksel zodat ze er niet uitklimmen, laat dit zo twee weken staan en roer het iedere dag wat om. De nematoden zullen zich nu sneller voortplanten dan de slakken en gaan de slakken te lijf. Na de twee weken heb je je eigen nematoden gekweekt om te gebruiken.

Giet het water met de nematoden bij de gewassen die worden geteisterd door de slakken en vergeet vooral de composthoop niet. Voorwaarde is dat de aarde vochtig is anders helpt het niet. Nematoden houden namelijk alleen van een vochtige omgeving. Vul de emmer met de achtergebleven dode slakken weer aan met nieuw regenwater, extra groen en nieuwe slakken en laat weer twee weken staan! Et voilà een ecologisch verantwoorde methode en goedkoper dan nematoden kopen via internet.

Ik heb gelijk de actie uitgevoerd, zie de foto’s. Wil je de film van Mark Abbot-Compton zelf bekijken dan kan je lid worden van zijn website en daar de film bekijken.

 

De smaak van dille en slakken – Dag 126

Vandaag heb ik weer een ontdekking gedaan. Omdat het zo ontzettend geregend heeft had ik een paar dagen niet op mijn kruidenrek gelet die buiten staat naast de keukendeur. Vanmorgen zag ik mijn twee potten met dille staan en ik werd verdrietig van de aanblik. Helemaal kaalgevreten door de slakken, met slakkenslijm als bewijs. Nadere inspectie wees overduidelijk de slakken aan. Er zaten er zelfs diverse slakken op de aarde, aan de buitenrand van de pot en onder de pot op de schotel.

Vis met dilleIk ben juist zo dol op dille. Ik ga niet de lofzang op de dille herhalen want ik heb dat al gedaan in mijn blogje op dag 70. Niets lekkerder dan dille met de vis meestomen, in de saus verwerken of er vers overheen knippen. Ik baal daar echt van, nu kan ik weer opnieuw beginnen met kweken en moet ik ondertussen dille uit een potje gebruiken. En het oogsten van de zaden kan ik ook vergeten. GRRR.

Mijn moeder was nooit zo creatief met kruiden in de keuken, ze was sowieso niet zo’n kookster. Dat zal ik wel van haar hebben. Maar ik zorg wel dat er een keur aan groenten en kruiden in mijn keuken voorradig is om het even wie er kookt. Zelfs eigen groenten kweken deed mijn moeder niet, terwijl mijn beide grootouders een flinke eigen moestuin hadden. Mijn grootvader is nog tot op hoge leeftijd in de moestuin actief geweest. Ondanks het feit dat wij soms een paar weken alleen maar sperziebonen, tuinbonen of snijbonen aten ben ik door mijn grootvader toch verknocht geraakt aan het moestuinieren.

Het goede nieuws van vandaag is dat ik weer wat geleerd heb, ik ben namelijk niet de enige die dol is op dille ook de slakken lusten er wel pap van, alle andere kruiden staan er nog ongeschonden bij daar zijn ze niet aan geweest. Mijn lijstje “slakkenvangers” is weer uitgebreid. Waar zijn slakken allemaal dol op:

  • Chinese kool en paksoi
  • Bier
  • Afrikaantjes
  • Jonge kwetsbare blaadjes en zaailingen
  • De Hosta
  • Nu dus ook de dille
  • En uiteraard vochtige plekken onder schors, hout of een omgekeerde bloempot.

Dus zet ik dit soort gewassen op plaatsen waar ik de slakken naar toe wil lokken om weg te houden van andere soorten en dat begint te werken. Want door de grote hoeveelheid paksoi heb ik nu toch al heel wat kunnen oogsten.

Ik kwam ook nog een artikel tegen uit de Trouw getiteld: “21 manieren om van slakken af te komen”.

 

 

Mijn stemming is net zo druilerig als het weer – Dag 117

Ik ben vandaag vreselijk in de mineur. Vannacht zat ik ineens rechtop in bed en kon ik geen oog meer dichtdoen. Er spookte van alles door mijn hoofd. Na een paar weken op hoog tempo en hoog adrenalinegehalte gewerkt te hebben aan de campagne is nu de weegschaal de andere kant uitgeslagen. En dan is het ook nog eens vies, druilerig en ongezellig weer. Meestal laat ik mij daar niet zo door meeslepen maar nu kan ik het niet onderdrukken.

WP_000753

Een van de laatste foto’s van Kendal

Dus ben ik vannacht maar even naar beneden gegaan. Onze Lous had mij duidelijk gehoord want ik hoorde een “Miauw” uit de bijkeuken. Zo zaten we daar een tijdje met z’n tweetjes een beetje zielig te zijn. Ik met een ‘zwaar weer’ gevoel en Lous met haar gebroken bekken. Zij zou het liefst op jacht gaan om muizen te vangen. En ik zou willen dat het wat minder vochtig weer is buiten.

Net voor gisteravond de schemer inviel liep ik zoals gewoonlijk door de wei om slakken weg te vangen bij de pompoenplanten. Het was wel heel bijzonder buiten met een dikke mistlaag waar je net je hoofd bovenuit kon steken en ongeveer 5 meter zicht. Maar de schoonheid van de aanblik was mij snel vergaan. Ik schrok geweldig van een invasie van naaktslakken. Per pompoenplant wel 10 – 15 slakken. Ik ben zeker 1,5 uur bezig geweest om ze allemaal weg te halen. Maar helaas is er al teveel schade aangebracht aan de planten. Sommige planten zijn compleet bij de bodem los gevreten.

De natuur is grillig en onverbiddelijk. Ik kan mijn pompoenoogst wel gedag zeggen. Vandaag heb ik nog niet durven kijken. Niet in staat de slechte aanblik bij daglicht te bekijken. Waarschijnlijk kan ik helemaal opnieuw beginnen. Jee, wat baal ik daarvan. Net nu ik weer tijd heb voor de tuin en met frisse moed aan de slag wil, gebeurt dit.

Daar zat ik dus vannacht samen met Lous uitkijkend over de wei terwijl de naaktslakken heel provocerend langs de ramen omhoog kropen. Mijmerend over de achterliggende periode en hoe mooi het was geweest als ik naar Brussel had kunnen vertrekken. En nog steeds verdrietig over de dood van onze kater Kendal die zaterdag is overreden.

Een klein lichtpuntje: we hebben besloten om er een kat bij te nemen en zijn gisteren naar een nestje wezen kijken met hele lieve kittens.