No dig garden – Dag 351

Vandeweek kwam bericht uit Wageningen dat de natuur al weer een maand voorop loopt. Nog aan het nahijgen van de drukke kerstmaand was ik blij dat er nog even niets te doen is in de tuin. Maar dat gevoel was van korte duur, de aankondiging uit Wageningen liet mij niet meer los. Mijn zoon lag in bed met een griepvirus en ik was acuut besmet met het moestuinvirus. De hele week kon ik het niet laten om een aantal filmpje te bekijken, na te denken over het nieuwe teeltplan en heb ik al een lijstje gemaakt van wat ik absoluut wil gaan zaaien.

Voorjaar 2014

Tussen de bedden – Voorjaar 2014

Toch ga ik een aspect dit jaar anders doen dan voorheen. Dit jaar wil ik absoluut niet spitten in de moestuinbedden. Vorig jaar ben ik begonnen met het maken van vaste bedden, met daar tussendoor paadjes van karton en houtsnippers. Nou is dat nog niet helemaal lekker gegaan omdat na verloop van tijd het onkruid dwars door het karton heen kwam zetten. De contouren van de paadjes van vorig jaar liggen er nog dus probeer ik het dit jaar gewoon weer. De aanhouder wint tenslotte.

De bedden liggen er nu nog net zo bij als na de laatste oogst. Ik heb hooguit wat planten verwijderd en wat loszittend onkruid weggehaald, maar verder niets. In de permacultuur moet de grond bedekt zijn zodat de beestjes, de algen en de schimmels lekker beschut hun gang kunnen gaan. Daarom is het verboden om de grond te beroeren. Op zich lekker makkelijk, maar ja wat doe je met het onkruid wat er nu in de bedden zit?

De bedden nu met begroeiing en laatste oogst

De bedden nu met begroeiing en laatste oogst

Hoewel we heel zorgvuldig aan de opbouw van de bedden bezig geweest waren had ik toch behoorlijk veel last van onkruid. Blijkbaar bevat mijn compost teveel onkruidzaden, dus daar moet ik nog veel alerter op zijn. Inmiddels ben ik een nieuwe composthoop gestart en bouw hem heel zorgvuldig op. In verschillende lagen groen en bruin en luchtig met behulp van niet te dikke snoeihoutjes. Als het weer het toelaat gaat er deze week ook een laag koeienmest op uit een echte biologische potstal, wat ik nog over heb van vorig jaar.

De klei is zo ontzettend vruchtbaar alles komt de grond uit. Ieder sprietje onkruid heeft genoeg voeding en vocht om op te groeien (helaas). Vooral lastig is de zuring met zijn enorme stengels. Dat heb ik geweten. Aan het eind van de zomer was ik het zo zat dat ik met mijn stekertje aan de slag ging. Steken met rechts en uittrekken met links met een draaiende beweging. Na een paar dagen kon ik geen kraan, sleutel of dekseltje meer omdraaien. Foute boel want nu loop ik met een tennisarm bij de acupuncturist (wat overigens goed werkt, want na drie behandelingen kan ik al weer een potje open draaien).

Maar het is best spannend om niet te spitten. Ik kwam deze week een informatief filmpje tegen van Charles Dowding. Hij heeft geëxperimenteerd met omgespitte bedden en niet gespitte bedden. Zie hier zijn bevindingen.

Meer weten over Charles Dowding hij schreef boeken en hij heeft een website.

De bodem winterklaar maken – Dag 337

Hoewel ik nu wat minder hoef te doen in de tuin waardoor het wat rustiger is, betekent niet dat we achterover kunnen gaan leunen tot het voorjaar zich aandient. Alleen al het schoonmaken van alle tuingereedschap is een behoorlijke klus. De plannenmakerij voor ons permacultuur landschap is in volle gang en als het weer en de wet- en regelgeving een beetje meezit kunnen we aan het eind van de winter wel aan de slag met de grondwerkzaamheden.

Voordat het zover is moet er nog een archeologisch onderzoek plaatsvinden. Onze grond is aangemerkt als archeologische vindplaats. Het feit dat bij ons in de buurt al onderzoek heeft plaatsgevonden – er is daar niets gevonden – gaf vanuit de gemeente geen aanleiding om te veronderstellen dat er bij ons niets zit. De regionale archeoloog kwam zelfs met de aanvulling dat er op onze grond een dubbele aanduiding zit, wat betekent dat de kans dubbel zo groot is dan bij onze buren dat er wat in de grond zit. Waarom kon men ons niet vertellen. Ik heb zo mijn twijfels over deze opmerkingen. Dus tot aan het onderzoek weten we niet of er misschien een Romeinse uitkijktoren of een Romeins schip in de achtertuin ligt.

ploegenVeel grondeigenaren in onze omgeving hebben in de afgelopen periode geploegd. Dit doen zij zodat de vorst de omhooggewerkte kleigrond kan laten ‘breken’, zodat de grond losser wordt. Een gebruik dat al eeuwen plaatsvindt. Inmiddels is de eerste vorst er al overheen geweest. Daar zullen de blij mee zijn. Ploegen mag wel, ondanks de aanduiding van archeologische vindplaats, omdat dit niet dieper gaat dan zo’n dertig centimeter.

Maar ploegen dat is iets wat wij niet doen. Bij ons blijft de grond zoveel mogelijk onberoerd zodat de schimmels, de algen en het bodemleven in tact blijft en zich volop kan ontwikkelen voor een nieuw groeiseizoen. Dat is ook voor ons nog wel even wennen. Tot twee jaar terug gingen wij er met de frees overheen en werd al het overgebleven groen gefreesd.

Ik ben nu bezig om de bedden en de kassen leeg te halen zodat de nieuwe grond er bovenop kan. Het grovere plantenmateriaal gaat eruit evenals het onkruid dat ik er beslist niet in wil houden en de rest blijft liggen. Een zwaar werkje. Daarbovenop gaat een nieuwe laag compost. Hierdoor blijft het bodemleven zoals het is en wordt de bodem verrijkt voor het nieuwe seizoen.

 

Niet ploegen tempert hittegolf – Dag 145

De meest vruchtbare bodem is een bodem die rijk is aan mineralen, een goed micro-organisme bevat en natuurlijk veel CO2 om de gewassen te helpen groeien. Zo’n bodem wordt bereikt door een keur aan diversiteit van planten en de juiste behandeling. Vooral monoculturen hebben extra kunstmest nodig omdat de balans in het bodemleven is verstoort en de eenzijdigheid de grond heeft verarmd. In een monocultuur hebben ook schadelijke organismen vrij spel waardoor ziekten ontstaan. Om deze te voorkomen wordt er gewerkt met pesticiden.

Hittegolf thermometerSinds 12 jaar woon ik nu op de klei en ieder jaar voordat de vorst invalt wordt hier in de buurt geploegd. Door de vorst breekt als het ware de grond waardoor deze in het voorjaar makkelijker te bewerken is. Al die jaren dacht ik dat dit normaal was, maar niets is minder waar. De vorst doet ook een aanslag op de micro-organismen. Als die hun werk goed kunnen doen en er voldoende gelaagdheid is in plantenresten dan wordt de grond vanzelf goed bewerkbaar. Maar het kost tijd en inspanning om dat te bereiken.

Steeds meer boeren zien in dat ze door de verregaande specialisatie in een vicieuze cirkel zijn beland waar ze bijna niet meer uitkomen. Daarom wagen steeds meer landbouwers de stap om op een biologische manier te gaan werken. Dat begint bij de bodem en dus bij het herstellen van het bodemleven. De eerste stap is om te stoppen met kunstmest en pesticiden. Een gezond ecosysteem heeft minder last van schadelijke ongedierte omdat de balans in de bodem goed is, dus zijn pesticiden overbodig. Het is een hele grote stap om te nemen vooral als de bodem ernstig is uitgeput, maar het is de enige manier om op termijn te overleven.

Hoewel ik afgelopen weekend nog wat tegenstand ondervond met mijn ideeën over en mijn promotie van biologische landbouw, bij voornamelijk de wat oudere boeren die vinden dat ik tegen de boeren ben omdat ik Roundup wil verbieden, is er ook hoop. Uit Zwitsers onderzoek blijkt dat akkers die niet geploegd worden beter bestand zijn tegen hittegolven. Het niet ploegen heeft een koelend effect waardoor de temperatuur ter plaatse wel 2°C lager kan komen te liggen. En dat is natuurlijk goed nieuws voor de bodem. Want om de natuurlijke balans van de bodem te herstellen is het belangrijk om niet te ploegen. Juist dit is zo controversieel ten opzichte van de oude manier van landbouw bedrijven dat het lastig is de boeren daarvan te overtuigen. Dit onderzoek voegt een extra argument toe om met stap 2 – het niet meer ploegen – aan de slag te gaan.

 

Niet ploegen hoe doen anderen dat – Dag 100

Sinds ik aan dit project begonnen ben is de grote vraag die mij bezig houdt hoe de bodem gezond en vruchtbaar te krijgen. Moeten we nu wel of niet ploegen? De bodem is behoorlijk verdicht onder andere doordat er al jaren paarden op lopen en om daar zo maar wat op te gaan verbouwen is lastig. De echte permacultuur kenners zeggen “Niet ploegen, want daarmee verstoor je het bodemleven met zijn schimmels en zijn insecten”. Maar op een betonvloer is het ook lastig zaaien, dus daar ben ik beslist nog niet uit. Dat betekent een gedegen voorbereiding.

ploegenVorige week was ik voor een politiek debat in Wageningen en had ik een aantal interessante ontmoetingen. Uiteraard kijk in niet alleen met een politiek oog maar hou ik ook mijn oren en ogen open als het gaat om het agrarische vak. Naast het gebruik van pesticiden en de landbouwsubsidies waren er ook geluiden over biologische landbouw en veeteelt. En dat verheugende mij zeer.

Wat ik ervaar is dat de agrarische sector flink aan het veranderen is. Ik zie drie groepen ontstaan: een groep die radicaal het roer omgooit en bewust biologisch aan de slag gaat, een groep die noodgedwongen een nieuwe richting moeten inslaan en de groep die er totaal niets van wil weten. De laatste categorie hebben op school geleerd: “Een goede oogst begint bij goed ploegwerk” en blijven doen wat ze altijd gedaan hebben.

De grondsoort bepaalt ook voor een groot deel hoe de grond behandeld moet worden. Maar er is nog een factor die mede bepalend is of er geploegd moet worden. Namelijk het gewas dat er voorheen op heeft gestaan. Er zijn namelijk door de jaren heen gewassen ontwikkeld die resistent zijn voor ziekten en bepaalde insecten of zo gemanipuleerd zijn dat ze pesticiden overleven. Die gewassen verteren niet zo makkelijk. Niet ploegen betekent de organismen in de grond hun werk laten doen, maar die kunnen vaak niet op tegen gemanipuleerde gewassen, die dus langer dan gewenst in de grond blijven zitten. Overschakelen is dus niet eenvoudig.

Ik kreeg van een aantal mensen nog wat artikelen toegestuurd. Een van een Zeeuws-Vlaamse boer die noodgedwongen gestopt was met ploegen. Maar die na een aantal jaren van noeste arbeid zag dat de verandering zijn vruchten begon af te werpen en nu inziet dat er duidelijk verschil is in zijn grond met die van de buren. Je hoeft dus geen alternatieveling te zijn om een nieuwe weg in te slaan. Dat geeft mij wat meer vertrouwen in ons project, want soms denk ik wel eens “Waar beginnen wij aan?” Hoewel wij slechts 4 hectare hebben en niet van plan zijn massaproductie te gaan leveren. Mijn conclusie is daarom dat het van groot belang is om kennis en ervaringen uit te wisselen want dan zijn mensen bereid te vernieuwen.

Wel of niet ploegen – Dag 25

Wij willen dit jaar onze moestuin uitbreiden dus voegen wij een extra stuk grond bij de moestuin. Daarvoor zijn we dit weekend bezig geweest om wat struiken te verplaatsen. Dat blijft een lastige klus op de klei. Alle planten en struiken zijn vaak stevig in de klei verankerd en het kost veel tijd en hard werk om ze uit te spaden. Nu staan we voor de volgende uitdaging. Gaan we het grasveldje spaden, ploegen, frezen of doen we juist helemaal niets?

Tot nu toe hebben wij ieder jaar de moestuin omgefreesd. Lekker makkelijk met de frees achter de trekker door de tuin, zo gebeurd. Maar we willen het anders doen. We willen de grond volgens de permacultuur gaan bewerken. En ik kan je zeggen dat ik lichtelijk zenuwachtig ben omdat ik niet goed weet hoe dat werkt en de tijd begint aardig te dringen want de grond moet gereed gemaakt worden om straks te kunnen zaaien en planten.

ploegen_met_paardenIn de permacultuur is het ‘verboden’ om te ploegen en te frezen, want daarmee verstoor je het bodemleven dat juist zo cruciaal is voor gezonde grond en dus een vruchtbare oogst. Juist dat is het geheim van permacultuur daar ben ik inmiddels wel van overtuigd. In theorie althans. Maar dan? Hoe krijg ik ooit de grond zacht genoeg om er iets in te planten. Klei is haast beton, dat merken we iedere keer weer als we er iets uit proberen te halen. En om er een halve meter grond met compost bovenop te gooien om de grond bewerkbaar te krijgen dat wordt wel erg veel, zoveel hebben we niet op voorraad.

Ik heb de laatste weken veel gelezen over permacultuur. Ook op internet is veel te vinden. Steeds meer mensen plaatsen filmpjes op internet over wat het inhoudt en hoe ze er zelf mee zijn omgesprongen. Dat heeft mijn twijfel niet doen afnemen, eerder doen toenemen. Hoe meer ik lees en zie hoe meer ik overtuigd ben dat er niet geploegd mag worden. Grond wordt op een natuurlijke manier gereed gemaakt door groenbemesters, het planten van bomen en struiken en het scharrelen en wroeten van dieren als kippen en varkens. Maar dat kost tijd.

Wat ik alleen nergens ben tegengekomen is het bewerken van kleigrond. Dat vraagt nog meer aandacht en zorg dan lichtere grondsoorten. Dit betekent dus nog meer vooruit plannen, wellicht jaren vooruit om de grond geschikt te krijgen.

Op mijn zoektocht kwam ik toch nog een stukje tegen over ploegen en permacultuur (zie plaatje), maar nu niet door middel van fossiele brandstof aangedreven materialen, maar simpelweg met een ploeg achter twee paarden. Dat geeft mij een beetje bevestiging dat ik best op een gecontroleerde wijze, niet te intensief,  kan ploegen en frezen. En als ik de permacultuur landschapsontwerpen zie dan wordt er flink grond verzet en daar is het gebruik van fossiel aangedreven machines niet te vermijden.

Na lang wikken en wegen heb ik nu het besluit genomen om de uitbreiding van mijn stukje moestuin vanwege gebrek aan voorbereidingstijd voorlopig nog gewoon op de oude manier aanpakken: met de frees. Iedere grond heeft zijn eigen speciale behandeling nodig, het gaat tenslotte om het resultaat en niet om op een rigide manier een methode toe te passen.

Voor de rest van de bedden gaan we op de permacultuur aan de slag dus laten we zoveel mogelijk ongemoeid. Voor één bed is dat geen enkel probleem, de snijbiet is door de extreem zachte winter nog steeds in goede conditie en we eten er nog regelmatig van. De nieuwe jonge blaadjes zijn al te zien dus die laten we lekker zo staan. Daar omheen ben ik nu paadjes aan het maken, dat is al een goed begin van een permacultuur moestuin.