Kunnen dieren huilen?

“Wat doen wij dieren toch allemaal aan?” vraag ik mij geregeld af. In de professionele veehouderij worden dieren direct na de geboorte gescheiden van de moeder. Zelfs de eerste melk, genaamd biest, mogen zij niet bij de moeder drinken. Bij ons is dat totaal anders. De dieren inclusief de dekram lopen gewoon het hele jaar bij elkaar. En uiteraard drinken de lammeren na de geboorte gewoon bij de moeder tot dat zij ze niet langer tolereert. Wat wij wel moeten doen is oormerken, daar ontkomen wij niet aan. En ieder jaar moeten er rammen naar de slacht.

Wij hebben een bescheiden kudde schapen, overwegend Wiltshire Horn en een aantal mix met Shetland. Het fokken gaat ons steeds beter af en wij weten inmiddels de weg in schapenland te vinden. Voor het derde jaar op rij hebben wij lammeren. Zonder ram geen lammeren dus is de eerste taak een ram selecteren en aanschaffen voor onze kudde ooien. Een secuur en tijdrovend klusje, alles om te voorkomen dat er inteelt ontstaat. Onze laatste ram Gerrit (zie foto) is twee dekseizoenen gebleven en heeft mooi nageslacht voortgebracht. Net als vorig jaar heeft hij 11 lammeren, voortgebracht bij 7 ooien.

Oormerken

Na een aantal weken komt onvermijdelijk het moment dat ze geoormerkt moeten worden. Het is altijd een hele klus om ze gevangen te krijgen. Schapen zijn redelijk mak te krijgen en dus te vangen als je ze regelmatig schapenbrokken voert. Maar helaas komen daar alleen de moeders op af, de lammeren blijven schuw. Degene die je wilt hebben geven geen krimp en blijven uit de buurt. Nadat we dit jaar vaste hekken hebben laten plaatsen, waardoor er drie compartimenten zijn ontstaan verliep het vangen voor het oormerken een stuk makkelijker. Binnen een weekend hadden wij alle elf lammeren voorzien van het juiste oormerk.

Het is niet alleen het vangen van de lammeren wat aandacht vraagt, maar vooral het vaststellen welk lam bij welke moeder hoort. Tenslotte hebben wij een aantal volbloedschapen en is de afstemmingslijn belangrijk. Een voordeel is dat de lammeren de neiging hebben om zo dicht mogelijk bij de moeder te blijven, zeker wanneer er wat op stapel staat. De nieuwe indeling van het land door vaste hekwerken is direct succesvol gebleken. Het vangen van moeder en kind(eren) verliep daarom redelijk soepel.

Tranend lam

Het oormerken is altijd een spannend karwijtje. Na het vaststellen welk lam wij willen hebben, vangt mijn man hem of haar en zet ik met de speciale tang het oormerk, in ieder oor een. Ik blijf het niet leuk vinden. Het geeft hetzelfde gevoel als je kleine kinderen laten inenten. Je wil het niet maar weet dat het moet. Bij dieren is de gevoelswaarde nog wat heftiger omdat je het zelf doet, het voelt als dierenmishandeling.

De ene lam is de andere niet. Sommigen stribbelen nogal tegen. Een van de rammen liet zich gewillig op zijn kont zetten. Het eerste oormerk ging er soepel in, hij gaf geen krimp en het leek of hij wist wat hem te wachten stond en dat het onontkoombaar was. Bij het plaatsen van het tweede oormerk, brak mijn hart. Er liep een traan uit zijn oog! Een heftige emotie vloeide door mij heen. Wat doe ik hem aan? Vreselijk! De rest van de dag was ik er danig van onder de indruk. En daags na het oormerken stond ik in het stemhokje voor de verkiezingen voor het Europees parlement en heb ik, denkend aan de traan bij het lam, op de Partij voor de Dieren gestemd.

Kunnen dieren huilen

Inmiddels heb ik wat gezocht op internet naar de vraag of dieren kunnen huilen. Wetenschappelijk onderzoek geeft aan dat dieren geen verdriet uiten via tranen, maar dat tranende ogen vooral een lichamelijke reactie is om het oogvocht schoon te houden. De traan zal dus niet zozeer een uiting van verdriet geweest zijn, maar meer een toevallige fysiologische reactie. Maar dat maakt het gevoel er niet minder om. Het is en blijft een dilemma waar wij volgend jaar weer mee te maken krijgen, helaas.

Regelzucht van de overheid in de schapenhouderij

Er is zo veel gebeurd dit jaar dat ik amper de tijd heb gehad om blogjes te schrijven. Het houden van schapen is een geheel nieuwe ervaring en heeft ook heel wat tijd in beslag genomen. Het is een schok om te ervaren hoeveel bureaucratie erbij komt kijken. Wat ik niet aan formulieren heb moeten invullen…. Niet meer te tellen. Je kunt niet zomaar schapen houden, zelfs niet als hobby. Alles wat dieren betreft moet geregistreerd en bijgehouden worden. En dan te bedenken dat Rutte bij zijn aantreden in 2010 beloofde de regelzucht te verlagen.

Mijn schoonvader had een gemengd boerenbedrijf, dat wil zeggen een combinatie van dieren en fruitteelt. Mijn man kan zich niet herinneren dat zijn vader ooit zoveel heeft moeten registreren als wij nu. Natuurlijk moet je de bloedlijnen in de gaten houden wil je gezond nageslacht garanderen. Daar gaat wel wat tijd in zitten. Zijn vader kocht stieren en rammen op een veemarkt. Maar de meeste veemarkten zijn inmiddels opgedoekt vanwege de angst voor uitbraak van ziekten. De computer vervangt tegenwoordig de veemarkt. Maar dan moet er wel geregistreerd worden.

Bij het invullen van het ene document na het andere moest ik ineens denken aan de documentaire over de Deense boer die vanuit idealistisch oogpunt al die rompslomp en inmenging van de overheid weigerde en zijn dieren gewoon dier wilde laten zijn. Zelfs oormerken vond hij geen goed plan. De ene bekeuring na de andere viel hem ten deel vanwege het niet naleven van de regels. De documentaire is het kijken waard.

Als reden voor de registratiezucht geeft de betreffende overheidsdienst aan dat men de kwaliteit van dieren wil garanderen en vooral de uitbraak van ziekten op deze manier onder controle wil houden en bij voorkeur in Nederland volledig wil uitbannen. Alsof een ziekte stopt bij de landsgrens… Maar als je dan denkt dat je weet waar je moet zijn, heeft ieder aspect van de schapenhouderij – en voor andere dieren is het niet anders – weer een aparte overheidsdienst met eigen website, nieuwe contactpersonen, nieuwe inlogcodes en ga zo maar door.

Iedere schapenhouder moet in het bezit zijn van een UBN nummer. Het aanvragen daarvan nam al heel wat tijd in beslag omdat het nieuw was en uitzoekwerk vergde. Daarvoor moet je bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) zijn. Alsof wij willen ondernemen met onze hobby. Daarnaast heeft ieder dier ook nog een uniek levensnummer, dat als oormerk in beide oren moet worden aangebracht. Inmiddels heb ik onze vijf lammeren van die gezellige oorbellen ingegeven. Tang aangeschaft en knippen maar. De eerste keer sta je zelf van spanning wel even te trillen, maar de tweede ging al makkelijker.

Om deel te nemen aan gezondheidsprogramma’s moet je weer ergens anders terecht, te weten de Gezondheidsdienst voor dieren, je moet het maar weten. Gelukkig gaat inloggen tegenwoordig via DigiD, dat maakt het wel iets gemakkelijker. Het deelnemen aan gezondheidsprogramma’s is niet verplicht als je tenminste je eigen veestapel niet wilt uitbreiden. Maar zodra je schapen – met name rammen – wil verhandelen, om inteelt binnen de eigen groep te voorkomen, dan is dat bijna een voorwaarde. De eerste vraag die een koper stelt is of je schaap is goedgekeurd.

“Welkom in de wereld van de veehouderij”, merkte mijn man onlangs op, gevolgd door “hobby’s kosten nu eenmaal tijd en geld.” En inderdaad het kost naast tijd vooral: geld! Voor ieder dier dat geregistreerd wordt moet betaald worden, natuurlijk. Alsof je om de registratie gevraagd hebt! En die verplichte van die lelijke oormerken in en die zijn ook niet gratis. Ach ik troost mij met de gedachte dat iedere hondenbezitter hondenbelasting moet betalen.

Koeien met oorbellen

Een vriend van mij is kunstenaar. Hij schildert geregeld koeien. Dat doet hij zeer waarheidsgetrouw tot aan de oormerken aan toe, hoewel zeer subtiel. Het is net of ze oorbellen dragen, dacht ik bij mijzelf bij het zien van een van zijn laatste werken. We zijn er inmiddels aan gewend dat koeien in de wei lopen met van die gele plastic plakkaten aan hun oren. En nog in ieder oor een. Eigenlijk best wel raar.

Kalf met oormerkIk ben in mijn archief gedoken want ik had ooit een artikel gelezen over de biologisch-dynamische boer Thom de Groot uit Grouw, die weigerde zijn koeien te oormerken. “Het is pijnlijk en respectloos. Ik zie het als pure mishandeling”, zei hij, dus weigerde hij zijn koeien van de gele oormerken te voorzien. Vorig jaar nam de Voedsel- en Warenautoriteit al zijn 12 koeien in beslag om reden van verwaarlozing. “Ja, ze zijn niet al te vet, bij mij krijgen ze wat de natuur biedt, ik voer ze niet bij met krachtvoer. Maar verwaarloosd zijn ze beslist niet. Het is puur omdat ik de oormerken weiger.” gaf hij ter argumentatie.

De Groot is niet de enige oormerkweigeraar. Een groepje van dertig boeren wordt al sinds de invoering in 1991 gedoogd. Om de koeien te verhandelen moeten ze een DNA-monster en een foto aanleveren. Zij pleiten al jaren voor een ander registratiesysteem, bijvoorbeeld een chip zoals bij paarden het geval is. Ook kost het deze boeren jaarlijks veel geld aan melktoeslagen en Europese subsidies die ze mislopen omdat ze niet meegaan in de wettelijke regeling van het oormerken.

Schilderij De Werkhovense Koe van Bert Bijl

Schilderij De Werkhovense koe van E.J. Bijl

Hier is duidelijk sprake van de omgekeerde wereld. Wil je het goede doen voor je dieren, de natuur, de planeet en het milieu dan wordt je gepakt. Ik wordt altijd zo verdrietig van dit soort berichten. Ik hoop maar dat er een andere vorm van registreren komt zodat het dier weer gewoon dier kan zijn zonder die rare oorbellen. Dan kan mijn schilderende vriend gelijk weer aan de slag met nieuwe schilderijen.