Dijkverzwaring langs de Lek

Toen ik mijn man leerde kennen werd volop gewerkt aan het verstevigen van de dijken langs de Lek. Hij had in 1995 de evacuatie meegemaakt van het Rivierenlandgebied omdat het water bijna de winterdijk over liep. Het was mij toentertijd niet ontgaan maar wat de echte gevolgen waren voor de mensen in het gebied wist ik niet omdat ik er zelf niet woonde. Hoe dat voor de bewoners was leerde ik van hem. Zijn ouders moesten hun boerderij, inclusief de dieren, volledig ontruimen. De plek waar wij nu wonen. Hij heeft aan den lijve ondervonden wat klimaatverandering betekent.

Hoog water Rivierenland 1995 (foto: Jan Bouwhuis)

Hoog water Rivierenland 1995 (foto: Jan Bouwhuis)

Nog altijd zijn er mensen die de klimaatverandering betwisten. Zij houden ons voor dat het klimaat juist richting een ijstijd gaat in plaats van dat de aarde opwarmt. Gelukkig is dit maar een kleine groep, maar helaas wel een groep die heel veel lawaai maakt. Een groeiende groep mensen is overtuigd dat ze iets moeten doen voordat het klimaat op aarde onleefbaar wordt. Voor ons zal dat nog wel meevallen, maar onze kinderen en kleinkinderen zullen de nadelige gevolgen ervan ondervinden. En dat wil ik niet op mijn geweten hebben. Daarom blijf ik aandacht vragen voor het onderwerp.

Sinds ik zelf in de Betuwe woon zie ik ieder jaar dat het klimaat veranderd. Als je in de stad woont valt dat veel minder op. Het weer wordt ieder jaar grilliger en de seizoenen onvoorspelbaarder. De beleidsmakers zijn ook steeds meer overtuigd, maar toch gaat het terugdringen van de temperatuur op aarde maar heel erg langzaam. De resultaten van de klimaattop in Parijs 2015 spreken van ‘historisch’ en ‘optimistisch’. De opwarming van de aarde moet worden beperkt en mag aan het begin van de volgende eeuw niet meer bedragen dan 2°C, gestreefd wordt naar slechts 1,5°C, ten opzicht van het niveau van voor de opkomst van de industrie. Dat betekent nogal wat.

Het is al weer meer dan 20 jaar geleden dat het Rivierenland gebied moest worden ontruimd. Zelf hoop ik dat nooit mee te maken. Om te voorkomen dat we weer in dezelfde situatie komen wordt momenteel opnieuw aan de dijken gewerkt. Een enorme operatie. Hoe dat eruit ziet zie je op onderstaand filmpje dat met een drone is gemaakt.

Hoog tijd voor een Klimaatwet

Het succes van Urgenda laat zien dat de overheid zich aan de klimaatdoelstellingen dient te houden. Toch zijn ze daar zelf nog niet van overtuigd. Daarom zijn andere maatregelen onontbeerlijk. Niet alleen druk vanuit de burgers is nodig om de overheid aan haar doelstellingen te houden maar ook het bedrijfsleven. Daarom is het toe te juichen dat in de aanloopt naar de Klimaattop in Parijs (COP21) van 30 november tot 11 december 2015 er een beweging ontstaat. Zo is er een nieuwe branchevereniging opgericht voor Duurzame Energie en zijn de contouren zichtbaar van een Klimaatwet.

Urgenda-directeur Marjan Minnesma wandelend op weg naar Parijs

Urgenda-directeur Marjan Minnesma wandelend op weg naar de Klimaattop in Parijs

Het bedrijfsleven ervaart duurzame energie als een bedreiging omdat ze aan allerlei voorwaarden moeten voldoen en bepaalde doelstellingen moeten halen. Wat ze eigenlijk zeggen is dat ze meer moeten investeren wat ten koste gaat van de winst. Vaak worden de aandeelhouders als excuus gebruikt om dat niet te doen. Ik vraag mij af of dit juist is en of de aandeelhouders ook niet inzien dat we een gezonde aarde moeten achterlaten voor onze kinderen.

Het bedrijfsleven kan ook anders naar de situatie kijken en de zaak juist omdraaien. Door nu te investeren in hoogwaardige innovatie zijn ze in staat om koploper in de wereld te worden als het gaat om duurzame energie. Het wordt wel weer eens tijd dat Nederland op technologisch gebied laat zien wat ze kan. Als ze dat niet doen dan strijkt China straks met die eer.

We hebben van oudsher altijd koploperposities gehad. De World Solar Challenge is zo’n mooi voorbeeld. Waar studenten het tegen elkaar opnemen om met zo min mogelijk energie een afstand van 3000 km te overbruggen. Een race die jaarlijks plaatsvindt in Australië van Darwin naar Adelaide. Ook dit jaar bezette een Nederlandse teams weer de eerste plaats. Het kan dus, we hebben de kennis en de drive in huis.

Gelukkig begint de politiek ook wakker te worden. Ondanks dat de VVD zich fel verzet tegen de klimaatdoelstellingen die met name Urgenda heeft afgedwongen, slaan GroenLinks en de PvdA de handen ineen met een ontwerp voor een Klimaatwet. Hierin leggen zij vast dat Nederland de CO2-uitstoot in 2050 met 95% moet hebben verminderd gemeten aan het jaar 1990. En dat betekent nogal wat, want daar zitten we nu al flink boven. Zelf zie ik de doelstellingen liever nog sneller bereikt, maar met een partij als VVD die alleen het bedrijfsleven tegemoet komt is dit een hobbel te ver. Dus laten we blij zijn met deze politieke ambitie.

Om aandacht te vragen voor het belang van klimaatverandering en de Klimaattop (COP21) in Parijs loopt Urgenda-directeur Marjan Minnesma naar Parijs.

 

Droogte belemmert de groei

Wonend in de Betuwe tussen twee grote rivieren zijn berichten over steeds extremere regenval waardoor de rivieren dreigen te overstromen geen leuk vooruitzicht. In 1995 is het gehele gebied hier ontruimd vanwege het hoogstaande water waardoor de rivierdijken het dreigden te begeven. Er zijn genoeg foto’s in het familiearchief als bewijs hoe hoog het water toen stond. Zelf heb ik dat niet meegemaakt omdat ik mijn man toen nog niet kende en ik hoog en droog in een flat nabij Amsterdam woonde.

WP_002847

De sloot achter ons huis staat bijna droog

Inmiddels zijn de dijken verzwaard en verbreed en binnenkort start het volgende project om de dijken verder te versterken. Want niet alleen de zeespiegelstijging is een gevaar voor Nederland, ook het aantal waterwegen dat door Nederland loopt en steeds meer water aan uit hoger gelegen gedeelten van Europa aanvoert vormt een bedreiging. En dan hebben we het nog niet eens over de ieder jaar toenemende hoeveelheid regen. Tot voor kort althans.

De laatste weken blijft elke vorm van regen uit. En als er al wat valt is het maar weinig. Met als gevolg een behoorlijk tekort aan water. De sloot achter het huis staat droog. Zolang ik hier woon is dat nog niet voorgekomen. De scheuren staan in de grond en onze watertank naast de grote kas is al een maand geleden opgebruikt. Dus zit er niets anders op dan de moestuin besproeien met kraanwater. Niet het beste water voor de tuin en ook niet voor onze portemonnee. Maar je moet toch wat.

De klimaatverandering heeft inmiddels zichtbare gevolgen. Niet alleen in Nederland slaat de droogte toe. In Californië kampt men steeds meer met extreme droogte. Massaal worden jacuzzi’s en zwembaden uit tuinen gehaald, water is er toch niet. En creatief als ze zijn spuiten de Amerikanen hun geel geworden gazon gewoon groen. Alles voor de buren. In Noord-Korea is de situatie echt nijpend, daar dreigen complete oogsten te mislukken vanwege de droogte, met hongersnood tot gevolg. Een op de drie kinderen onder de vijf jaar kampt daar met een groeiachterstand.

Het is en blijft een raar seizoen dit jaar. Heel veel wind, teveel kou, te weinig regen. Als moestuinier merk je de verschillen met andere jaren direct. Had ik net de tomatenplanten in de kas staan kwam er nachtvorst, met gevolg dat nagenoeg alle planten kapotgevroren zijn. Kon ik opnieuw beginnen. De fruitoogst zal ook niet heel groot zijn. Alle bloesem is tijdens de voorjaarsstormen compleet weggewaaid. En de droogte doet er nog een schepje bovenop, alles groeit minder snel. Langzaamaan komt het eerste voedsel uit de tuin beschikbaar. Vanavond hebben we voor het eerst snijbiet gegeten, heerlijk!

Er is slechts één voordeel van de droogte: er zijn veel minder slakken dan de afgelopen jaren. Ik hoef nu niet iedere ochtend en iedere avond bij de pompoenplanten langs en de moestuin door om slakken te vangen. “Ieder nadeel heb ze voordeel” om maar eens met Johan Cruijff te spreken.

Goed nieuws voor het klimaat

Op 24 juni 2015 deed de Haagse rechtbank uitspraak over de rechtszaak die door Urgenda en zo’n 900 mede-eisers is aangespannen tegen de Nederlandse Staat.  Met de rechtszaak wil Urgenda de Staat dwingen om de benodigde maatregelen te nemen teneinde de klimaatverandering te beteugelen. Het is een unieke rechtszaak. Nooit eerder in de geschiedenis is een staat aangeklaagd door verontruste burgers om maatregelen te nemen tegen de opwarming van de aarde. Daarom ook wordt deze rechtszaak in het buitenland op de voet gevolgd.

Foto: ANP

Foto: ANP

Als we nu geen maatregelen nemen zal de temperatuur van onze aarde tegen het einde van deze eeuw tussen de 4 en 6°C zijn gestegen waardoor de planeet onleefbaar wordt voor toekomstige generaties. Willen we buiten de gevarenzone blijven mag de aarde niet meer dan 2°C opwarmen. Om dit te realiseren moeten alle geïndustrialiseerde landen voor 2020 hun CO2 uitstoot met 25 – 40% gereduceerd hebben.

Het zijn geen onhaalbare doelstellingen die worden geëist, het is slechts de wil om daar in te investeren. Nederland is op veel gebieden, zoals handel en industrie, een vooruitstrevend land, echter op milieugebied en vooral wat betreft het terugdringen van de CO2 uitstoot bungelen we onderaan in de grafieken van de industriële landen. Daarom werd het tijd voor actie en eist Urgenda en haar mede-eisers de Staat via de rechter om haar verantwoordelijkheid te nemen en met dwingende beleidsmaatregelen te komen zodat aan de internationale afspraken kan worden voldoen.

Gisteren was het dus zover. De rechtbank acht bewezen dat niets doen het klimaat en daarmee de leefbaarheid ernstig in gevaar gebracht wordt. De Staat heeft de plicht haar burgers te beschermen en voorwaarden te scheppen voor een leefbaar milieu. De Staat moet daarom maatregelen nemen om de uitstoot van CO2 te verminderen met minimaal 25% gemeten aan het jaar 1990. Een mooi resultaat waarvan we de komende jaren beleid mogen verwachten.

De motivering van het vonnis is hieronder te bekijken.

 

Hoe hoog staat jouw thermostaat? – Dag 266

Om zelfvoorzienend te kunnen worden zullen we ook onze eigen energie moeten opwekken. Maar we zijn er nog niet uit hoe we dat precies moeten gaan doen. In de aanloop daartoe hebben we al wel de nodige energiebesparende maatregelen genomen en houden we in de gaten hoeveel energie we verbruiken en waar we nog verder kunnen besparen. Als we elektronische apparatuur vervangen dan laten we ook meewegen dat ze zuinig zijn dus een gunstig energielabel hebben.

TemperatuurDe belangrijkste maatregel die wij een paar jaar geleden hebben ingevoerd is de thermostaat een paar graden lager zetten. Als kind heb ik dat ook al meegekregen. Mijn vader was er nogal streng in. Als wij deuren open lieten staan dan liet hij zeer duidelijk weten wat hij er van vond. “Het geld groeit mij niet op de rug”, zei hij dan. Na een paar keer laat je het wel uit je hoofd. Onze thermostaat stond standaard op 20°C. In die tijd beslist niet hoog. Als ik wel eens bij vriendinnen over de vloer kwam dan had ik het altijd warm.

Wij houden nu standaard 18°C aan. De overgang naar kouder weer is altijd wennen, maar dat geldt voor elke temperatuurovergang. Omdat het zo lang zacht weer is zit het nog niet in mijn systeem om de thermostaat omhoog te zetten. Gisteren zat ik te werken en voelde ineens dat het wat koud was en kwam tot de conclusie dat de temperatuur in huis tot 16°C was gezakt, helemaal vergeten om de verwarming aan te zetten.

Het nadeel van leven en werken met een lage temperatuur is dat het bij anderen altijd warmer is. Als mijn man uit zijn werk komt doet hij direct de thermostaat omhoog en trekt een warm vest aan. De overgang is voor hem te groot. Voor mij werkt het inmiddels al weer andersom. Ik zit binnen no time in mijn t-shirt met korte mouwen te werken. Als alle openbare gebouwen en kantoren nu eens beginnen met de thermostaat 1°C lager te zetten dan went iedereen daar aan. Wat zal dat wel niet schelen aan energie?

Het is ook altijd standaard veel te warm in de trein. Zit je daar midden in de winter als haringen in een ton in je warme winterjas en dan is het soms niet uit te houden. Ondertussen, een appelflauwte nabij, valt je oog dan op de display die aangeeft dat het 23°C is. De NS kan ook nog heel wat energiekosten besparen.

En dan heb ik het niet over de gezelligheid die dat oplevert. En als ik het toch wat te koud heb gekregen in huis na een tijdje werken achter de computer dan ga ik gewoon wat houtjes hakken, daar warm je heerlijk van op. Of ik doe een rondje door de moestuin daar is altijd wel wat lichamelijk werk te doen. Als ik dan weer binnen kom is het altijd weer warm.

De moraal van dit verhaal: we kunnen absoluut wennen aan lagere temperaturen.

Het bomen en planten opvangcentrum – Dag 254

De grote trend in de Nederlandse tuinen is weinig groen en vooral veel steen. Lekker makkelijk je hoeft niet iedere week het gazon te maaien en het vraagt weinig onderhoud. Ideaal voor onze gemakseconomie. Ook in onze omgeving zien wij die trend. Omdat wij een nogal grote tuin hebben krijgen wij geregeld het verzoek van mensen die hun tuin vernieuwen of ze hun afgedankte bomen of planten bij ons mogen brengen. Soms krijgen we zelfs een kuub grond aangeboden.

Natuurlijk is het zonde om die bomen en struiken door de tuinman te laten vernietigen, dus zeggen wij altijd ja tegen het verzoek. Een vriendin van ons heeft haar huis een paar meter uit laten bouwen en had daarom geen terras meer dus moet bij haar een buxushaagje wijken. Ik heb rond het huis een tuin in Engelse stijl en daarin neemt de buxus een centrale plaats in. Ik ben dol op buxus, daar zeg ik dus helemaal geen nee tegen. Dus togen wij gisteren naar haar tuin om de buxus te helpen uitgraven om vervolgens in te laden in onze aanhanger.

Maar vanmorgen zaten we met een dilemma. Want nu zijn we het er niet over eens waar een nieuwe buxushaag moet komen. Ik heb er wel ideeën over. Maar mijn man vind mijn ideeën niet handig met grasmaaien en de jongens willen niet nog meer obstakels omdat ze dan niet meer lekker kunnen voetballen. Daar zaten we dan vanmorgen aan de koffie met het niet-functionerende buxusovangcentrum. Het gevolg is dat we nu een paar meter buxus op een tijdelijke plaats hebben staan en de vraag is of die wel een definitieve plek gaan krijgen. Ik baal.

Zullen we dan ook maar het gras vervangen door steen, opperde ik nog, dan hoef je helemaal niet meer te maaien? Dan nemen we van die gezellige grafzerken in de tuin die je overal ziet. We zijn het er beiden over eens dat we dat nooit zullen doen. Al die stenen tuinen zien er niet uit. En in stedelijke gebieden geven ze ook nog eens heel veel overlast. Bij een flinke plensbui kan het water nergens meer heen waardoor alles binnen no time blank staat.

Gelukkig zullen wij daar nooit last van krijgen. Wij hebben eerder een luxeprobleem wat het groen betreft. Het heeft even tijd nodig maar dan krijg ik mijn buxushaagje er ook wel weer doorheen. En iedereen die bomen over heeft meld je gerust want in ons permacultuurplan kunnen we iedere boom gebruiken.

 

Climate Change Summit 2014 – Dag 244

Gisteren kwam mijn zoon uit school en werd ik onaangenaam verrast door zijn opmerking dat zijn biologieleraar had gezegd dat er helemaal geen sprake is van opwarming van de aarde en dat we eerder op een ijstijd afstevenen. Daar word ik toch wel een beetje verdrietig van, want hoe moet ik mijn zoon duidelijk maken dat de leraar het verkeerd ziet? Straks krijgt hij nog een onvoldoende voor zijn proefwerk omdat ik hem met andere informatie opzadel. Dus ik laat het er maar even bij en als ik een keer de gelegenheid heb om de school daar op aan te spreken zal ik het niet nalaten.

IJsbeer op ijsschots

Mijn man zegt dan al gauw als hij mijn redenaties zat is: “Je had dominee moeten worden.” Ja dat had gekund, die komen voor in mijn familie en ik denk dat ik mijn vader daar een plezier mee zou hebben gedaan. Maar ik zou mijn diploma niet hebben kunnen halen omdat ik niet geloof op de manier zoals het in het onderwijs wordt gedoceerd, net zoals de klimaatverandering dus.

Maar blijkbaar heeft de leraar van mijn zoon de afgelopen week zijn hoofd in de boeken gehad en niet gevolgd dat er een klimaattop was. Afgelopen week waren de Verenigde Naties bijeen in New York op the Climate Change Summit 2014 om te praten over klimaatverandering en de gevolgen voor de aarde en haar bewoners. Obama sprak in zijn vlammende betoog dat wij de eerste generatie zijn in de geschiedenis die gevolgen ondervinden van de klimaatverandering. Maar wij zijn ook de eerste generatie die er iets aan kunnen en moeten doen. Wij kunnen onmogelijk onze kinderen opzadelen met de gevolgen van de generaties voor hen.

Ik ben verheugd met de speech van Obama. Hiermee is het onderwerp klimaatverandering niet langer controversieel. Het motiveert mij om door te gaan waar ik mee bezig ben. En hiermee wordt een beroep gedaan op alle landen van de wereld en dus ook op alle mensen op aarde om er samen iets aan te doen. Bekijk hier Obama’s speech: