Zelf probiotica maken van waterkefir

Onlangs was ik op Landgoed Kraaybeekerhof in Driebergen waar een weekend lang een zadenruilbeurs werd gehouden. Ik had zelf de nodige zaden meegenomen dus er kon driftig geruild worden. Het is mijn ervaring dat ik altijd wel weer iets tegen kom wat ik allang wilde hebben maar nog niet had gevonden of uitgeprobeerd. Ook nu was dit weer het geval. Op een van de kramen kwam ik zowaar gedroogde waterkefir korrels tegen. Al een aantal jaar maak ik zelf kefir op basis van melk (zie mijn blog daarover) en wist van het bestaan van waterkefir maar was er nog nooit aan begonnen. Dus moest het er nu maar eens van komen.

Waterkefir in weckpot

Waterkefir in weckpot in mijn vensterbank

De kefirkorrels zijn een levend micro-organisme die een gunstige invloed hebben op de bacteriën in onze darmen. Door toevoeging van suiker wordt een fermentatieproces op gang gebracht waardoor de korrels gaan groeien. Net als de gewone kefir valt waterkefir in de categorie probiotica, een drank die een heilzame werking heeft op de darmflora. Hoewel de wetenschap geen bewezen gezondheidsbevorderende eigenschap heeft toegekend aan de kefir wordt het door veel mensen wel als zodanig beschouwd. De originele kefir stamt uit de Kaukasus alwaar veel zeer oude mensen wonen, niet voor niets wordt het daarom de ‘drank van de 100-jarigen’ genoemd.

Op zich is kefir niets bijzonders in de winkel immers zijn vergelijkbare producten te koop als rechtsdraaiende yoghurt en drankjes als Yakult. Maar waarom zou je veel betalen voor iets uit de winkel als je het zelf kunt maken? Kefir past uitstekend in een gezonde levensstijl. Maar het is ook gewoon erg leuk om te doen. De borrelende inhoud van de weckpotten in mijn vensterbank zijn duidelijk een teken van leven en vormen daarom een bezienswaardigheid.

Het bereiden van waterkefir vraagt iets meer aandacht en tijd dan de gewone kefir. Van de gewone kefir heb ik altijd standaard twee flessen in de koelkast staan. Een is in de maak en de tweede is drinkbaar. Als in de fles nog een bodempje over is dan is het gewoon een kwestie van melk toevoegen en terugzetten in de koelkast. Geen omkijken aan. Dus is de bereiding van de waterkefir was even wennen.

Inmiddels heb ik al een paar liter waterkefir gemaakt en weet dus nu hoe het werkt en nog belangrijker hoe het smaakt. De waterkefir is een licht mousserende frisdrank met de smaak die je kunt omschrijven als rivella. Hij heeft door het fermenteerproces een licht alcoholpercentage van tussen de 0,2 – 2%. Meestal drinken we maar 1 glas per dag dus dat moet wel kunnen. Vooral koud uit de koelkast is het heerlijk.

Plastic vergiet en kan

Plastic vergiet en kan

Omdat de waterkefir minder zoet is dan allerlei ander frisdranken en limonade vinden onze aan suiker verslaafde kinderen er helaas niets aan. Bij pubers is het meer het afzetten tegen alles wat niet meanstream is dan dat ze het echt niet lusten. Daarom heb ik de hoop dat ze ooit tot ander inzicht komen. Ik heb het opgegeven om onze pubers onze gezonde leefwijze op te dringen. Wij blijven het goede voorbeeld geven dat moet voldoende zijn.

De kefir dranken zijn op verschillende manieren te variëren, daarvoor zijn veel voorbeelden te vinden op internet. Ook het kopen van de korrels kan via internet. Nog een ander leuk fenomeen aan waterkefir is dat het zichzelf vermeerdert. Mijn eigen waterkefir doet het goed en groeit flink aan, vandaar dat ik al korrels heb weggeven. Er is nog een alternatieve manier om waterkefir te gebruiken die ik ook zeker nog eens ga uitproberen, waterkefir op basis van thee, dat heet komboecha. Als ik dat uitgeprobeerd heb zal ik daar zeker weer een blogje aan wijden.

Hoe maak je waterkefir
Op mijn zoektocht naar informatie vond ik nog een alleraardigst filmpje waarin de bereiding wordt gedemonstreerd. Een beeld zegt meer dan 1000 woorden tenslotte. Zelf gebruik ik een wat grotere plastic vergiet die ik op een glazen schenkkan zet (zie foto), dat werkt makkelijker dan het gepruts met de kleine trechter. Vervolgens kan ik het makkelijk uit de kan in een fles overgieten. Ook doe ik er een flinke schijf citroen in die ik er gewoon weer uitvis. Mijn conclusie is: ga er gewoon mee aan de slag en creëer je eigen werkwijze.

Wat betekent gezondheid eigenlijk? – Dag 359

Als je geregeld mijn blogjes leest weet je dat ik gezonde biologische voeding belangrijk vind, daarom kweek ik ook mijn eigen voedsel. Ik ben van mening dat gezonde maar bovenal biologische voeding voor een belangrijk deel bijdraagt aan onze gezondheid. Toch merk ik iedere keer als ik het met mensen over gezond zijn heb, dat er door iedereen anders tegenaan wordt gekeken. Iedereen definieert gezondheid anders.

Oudere met rollatorZo woont er bij ons in het dorp een dame die altijd zeer kordaat met haar rollator op pad gaat. Iemand zei onlangs dat ze al over de 90 jaar is. Ik was perplex. Als ik had moeten schatten had ik haar ergens in de 70 gegeven. Zo wil ik ook oud worden heb ik mij al jaren geleden voorgenomen. Een tante van mij die inmiddels bijna 80 jaar is en ook nog een redelijk gezonde indruk maakt ervaart zelf dat haar gezondheid slecht is. Ze kan namelijk niet meer zoveel, concludeert ze zelf. Maar ze woont nog zelfstandig, ze kookt zelf en onderhoudt zelf haar tuin. Ze heeft alleen een paar uurtjes huishoudelijke hulp per week. Dus zo slecht gaat het nu ook weer niet met haar. Maar zij vergelijkt zichzelf met hoe ze vroeger was en kan niet accepteren dat ze niet alles meer kan.

En daar zit hem de crux. Je zelfbeeld bepaalt voor een groot gedeelte hoe gezond en gelukkig je je voelt. Dus vanuit die optiek maakt het dus helemaal niet uit of ik biologisch eet of niet, maar ik voel mij er gewoon beter bij, daar wordt ik gelukkig van. Daarom zal ik het ook niemand opdringen, iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen gezondheid.

Met belangstelling las ik daarom ook het artikel in de NRC van afgelopen zaterdag 17 januari 2015 “Het is druk in de darmen” over de populariteit van poep, darmen en de darmflora en wat je daar zoals aan kunt doen of onderzoeken. Onderwerpen als probiotica, sapvasten en klysma’s passeerden de revue. Ik las zelfs dat je een poeptransplantatie kunt ondergaan.

In het artikel wordt aangeraden om niet meer dan een paar dagen te vasten omdat anders het spierweefsel wordt afgebroken. Daar had ik nog nooit van gehoord. In de twintig jaar dat ik nu jaarlijks een of twee keer vast heb ik nog nooit problemen met mijn spieren gehad. Of is dat verbeelding? Ook voor de werking van probiotica is geen bewijs dat het effectief is. Over kefir wordt daarbij niet gerept maar alleen de kant-en-klare gezondheidsyoghurts worden besproken. Ach ik heb er zo mijn eigen gedachten bij.

Mijn devies is: iedereen moet gewoon doen waar hij of zij zich het prettigst bij voelt daar gaat het om. Zit het niet allemaal tussen onze oren?

 

De koe hoort in de wei – Dag 326

Ik kom uit een boerenfamilie. Mijn beide grootvaders hadden melkkoeien evenals een aantal van mijn ooms en tot op de dag van vandaag een aantal van mijn neven en nichten. Een koe hoort in de wei, ik weet niet beter. Toch is dat helemaal niet meer zo vanzelfsprekend. Zelfs in ultramoderne loopstallen komen koeien niet meer buiten. Maar boeren komen daarop terug en dus zie je tegenwoordig toch wel weer meer koeien in de wei staan. Zoals het hoort.

Foto: Freek Mayenburg

Foto: Freek Mayenburg

Ondanks dat een koe een behoorlijk vervuilend dier is brengt zij wel een hoop lekkers voort in de vorm van zuivelproducten. Hoewel ik nagenoeg geen melk drink eten we heel wat kaas, boter, room, yoghurt, ijs en natuurlijk de niet te versmaden kwark. Hoe kan je beter je dag beginnen dan met een overheerlijke bak kwark met noten, gedroogde vruchten en zemelen. En helemaal zonder melk kunnen we niet want onze kefir wordt gemaakt van melk.

Laatst zei een van mijn jongens: “Mam, je mag toch helemaal geen melk.” Hij had het natuurlijk over het feit dat ik vegetarisch ben. Dus moest ik hem duidelijk maken dat ik alles MAG eten, maar dat ik gewoon niet alles WIL eten. Daarnaast noemde ik even op wat er allemaal van melk gemaakt wordt zoals kaas, boter en kwark, dat had hij bij zijn opmerking even over het hoofd gezien. Zelfs een lekker stuk taart is bereid met zuivel.

Veganistisch (dat wil zeggen totaal geen dierlijke producten nuttigen) zal ik nooit worden, dat is mij te rigide, dan kan je bijna niets meer eten en drinken en moet je voortdurend opletten op wat je in je mond stopt en dat wil ik niet. Ook wil ik het andere mensen niet moeilijk maken. En een mens is nu eenmaal in de overlevering groot geworden op dierlijke producten. Jezelf daar geheel van onthouden kan niet goed zijn voor je lichaam. Tenslotte hebben wij bepaalde vetten, mineralen en vitaminen nodig om gezond te blijven.

Dat het melken van een koe een onnatuurlijke proces is realiseer ik mij terdege, maar op zich hoeft een koe daar niet onder te lijden, zeker niet als zij lekker de hele dag kan gaan en staan waar ze wil. Toch maak ik mij ook zorgen om de nieuwe regelgeving rondom de productie van melk. Het melkquotum gaat verdwijnen, daardoor is de kans aanwezig dat er megastallen met een monocultuur ontstaat en dat de koeien dan echt uit de wei verdwijnen en dat wil ik zeker niet. Milieudefensie voert momenteel actie voor het behoud van de koeien in de wei en dat wil ik van harte ondersteunen.

Ik ben lid van Milieudefensie. Jij ook?

 

Het is weer stamppottentijd – Dag 315

We hebben al weer een aantal keer boerenkool en zuurkool gegeten. Altijd lekker, zeker met guur weer. Vooral met onze eigen aardappelen natuurlijk. Een van de jongens vroeg van de week “Mam, hoe wordt eigenlijk zuurkool gemaakt?” Slimme vraag want wie denkt daar nu over na. Zuurkool groeit niet zomaar aan een struik, dat had hij wel in de gaten. Maar hoe dan wel dat wist hij niet. Zuurkool koop je gewoon kant-en-klaar in de supermarkt of bij de groenteman uit het vat.

ZuurkoolMaar toch was zijn vraag ook weer niet zo slim want je hoeft maar even op internet te kijken en je weet hoe het zit. Internet weet alles! En de jongens kunnen alles vinden, zelfs wat wij liever niet willen dat ze zien. Dus maar even een filmpje op internet opgezocht om het nog eens te bekijken. Zuurkool wordt gemaakt van witte kool dat heel fijn gesneden wordt en er komt veel zout bij aan te pas. Ooit heb ik dat gezien, maar hoe nu precies was ik ook weer kwijt.

Wat ik toch eigenlijk niet (meer) wist is dat er 98% witte kool wordt gebruikt en maar 2% zout, ik dacht dat het meer was. Het proces is vergelijkbaar met het maken van kefir (zie mijn blogje van dag 15) waarbij de melkzuurbacterie de suikers omzet in zuren, dit proces heet fermenteren. Door dit proces kan de zuurkool heel lang bewaart worden, het werkt als een conserveermiddel. Vandaar dat het al behoorlijk lang in de overlevering wordt gebruikt. Lang voordat de koelkast is uitgevonden.

Het fermenteerproces maakt zuurkool heel erg gezond, want het krijgt de eigenschap van een probioticum waardoor de darmflora wordt verbeterd en daardoor de weerstand wordt verhoogd. Het bevat ook veel vitamine C, wat natuurlijk erg handig is in de lange donkere wintermaanden wanneer er weinig fruit is we minder zonlicht krijgen. Vandaag de dag zou je het een superfood noemen. Maar wij vinden het gewoon lekker.

In het volgende filmpje kan je zien hoe zuurkool gemaakt wordt:

 

Kefir – De drank van de 100-jarigen – Dag 15

Mijn drijfveer om zelfvoorzienend te worden komt voort uit de behoefte om gezond te leven. Bij een gezond leven hoort gezond voedsel. We zijn inmiddels zo verwend geworden met alles wat we in de winkel kunnen kopen dat we ons niet meer realiseren hoe het meesten voedsel groeit en waar het vandaan komt. Daarom is het ook zo belangrijk dat kinderen regelmatig in aanraking komen met een moestuin en wat zich zoal op de boerderij afspeelt, zodat ze weten dat een appel aan de boom groeit en melk niet uit een pak uit de supermarkt komt. En hoeveel mensen zijn vergeten dat een koe pas melk geeft als het een kalf gekregen heeft?

Er zijn veel vergeten groenten waar ik in de loop van dit jaar aandacht aan zal schenken, zoals bijvoorbeeld snijbiet en pastinaak. Ook op het gebied van kruiden en hun geneeskrachtige werking zijn wij vergeten wat onze voorouders wel wisten. Kefir is er zo een. “Nog nooit van gehoord”, zal je zeggen. Ik tot een paar jaar geleden ook niet. Kefir is een frisse lichtzure melkdrank, is licht verteerbaar en heeft een rustgevende werking. Het valt onder de categorie probicotica wat een heilzame werking heeft op de darmflora.

WP_000538De eerste keer dat ik over kefir hoorde was tijdens een lezing over natuurvoeding en geneeskrachtige kruiden. Ik had er nog nooit van gehoord. Wie geïnteresseerd was kon een beetje proeven. Het smaakte heerlijk, een beetje zoals karnemelk maar dan minder zuur. Wie dat wilde mocht wat mee naar huis nemen. Met een centimeter kefir in een jampotje kwam ik thuis. Thuis hoefde ik alleen de jampot te vullen met melk en te laten staan, dan werd het vanzelf kefir.

Kefir is heel goed zelf te maken. Het wordt opgebouwd uit de melkzuurbacterie en gist waarna het in melk tot kefir uitgroeit. De basis ingrediënten zijn als korrels via internet te bestellen. En voor mensen die geen melk gebruiken bestaat er ook de waterkefir. Kefir is een stuk goedkoper dan de in de supermarkt verkrijgbare probiotica, die daarnaast als nadeel hebben dat ze meestal suiker bevatten. Maar het leukste is het om kant-en-klare kefir te krijgen van iemand of om zelf weg te geven.

Heb je eenmaal een portie kefir in huis dan kan je daar levenslang mee doen. Ik heb zelf twee flessen van 0,75 liter in de koelkast staan, in verschillende stadia van rijping. Zodra van de eerste fles ongeveer een centimeter kefir over is giet ik er weer nieuwe biologische melk bij voor de hoeveelheid die wij in ons gezin dagelijks drinken. Zomers wat meer en in de winter wat minder. De tweede fles drinken we de volgende dag en de dag erna weer fles nummer 1. Daarnaast heb ik nog fles nr. 3 zodat ik om de paar dagen een schone fles kan inzetten.

Het rijpingsproces in de koelkast duurt 24 uur. Een dagje of wat overslaan is geen probleem. Hij wordt dan iets zuurder en wat dikker maar is nog beslist drinkbaar. Smaakt hij echt niet lekker meer, wat wel eens gebeurt als wij een paar dagen weg zijn, dan giet ik hem leeg op 1 centimeter na en begin weer vrolijk opnieuw. Met mijn huidige versie doe ik al zeker 1,5 jaar!

De oorsprong van Kefir ligt in de Kaukassus, waar het wel de “drank van de 100-jarigen” genoemd wordt omdat er zoveel oude mensen wonen, waarbij de hoge leeftijd toegeschreven wordt aan het dagelijks gebruik van kefir. Ik moest er vooral de laatste dagen aan denken doordat de Olympische spelen op dit moment in Sotsji in de Kaukasus plaatsvinden.