Welk ei is nu het meest verantwoord?

Wist u dat in de dozen scharreleieren altijd een ei zit waar nog een veertje aan zit? Iemand vertelde mij dat ooit. De eieren komen allemaal schoon uit de productie zonder een spoortje kippenmest of veren. Maar om de indruk te wekken dat het toch puur natuur is wordt in ieder doosje eieren op een ei een veertje geplakt. Als je er op let dan valt het op anders heb je het niet eens in de gaten.

WP_002357Iedere keer moet ik weer bedenken welk ei nu het meest verantwoord is. Moet het een scharrelei zijn? Een biologisch of een mais ei? Moeten we kiezen voor het vrije uitloop ei? Of gaan we gewoon voor de laagste prijs van eieren uit de legbatterij? Waar baseren wij onze keuze op? Gaat het om onze gezondheid, het welzijn van de dieren, het behoud van de natuur of kan het ook alle drie? Of is je portemonnee leidend? Ik blijf het lastig vinden.

Bij ons in de buurt zijn een aantal kippenboerderijen waar de kippen lekker buiten lopen, maar die worden weer niet biologisch gevoed. Het ei met het Demeterkeurmerk waarbij de principes van de biodynamische landbouw voorop staan heeft onze voorkeur omdat daar het welzijn van mens, dier en de planeet in acht genomen worden en dan zijn wij best bereid iets meer te betalen. Maar helaas worden die eieren weer niet verkocht in onze plattelandssupermarkt, daar moeten wij dan weer voor omrijden. Zo is er iedere keer wel wat.

Deze week troffen wij in de doos scharreleieren ook weer dat ene ei met veertje aan, maar deze keer was de lopend band medewerker wel wat erg scheutig geweest met het veren plakken. Er zat namelijk niet redelijk onzichtbaar een klein veertje op, nee, er zaten deze keer zeer prominent drie veertjes op het ei, twee witten en een bruine. Wij hebben er smakelijk om gelachen.

Volgend jaar hebben we gewoon onze eigen kippen, dan blijft die onzin ook achterwege en hoef ik mij niet meer af te vragen wat het meest verantwoorde ei is. Ik kijk er nu al naar uit.

Biologisch-dynamisch boeren gaat niet vanzelf

Onlangs liet de Boeddhistische Omroep (BOS) de documentaire “Good things await” zien van de Deense Phie Ambo. Nu kijk ik niet zo vaak televisie en zeker niet overdag dus heb ik hem gemist. Vandaag bekeek ik de documentaire alsnog via Uitzending Gemist. De Deense boer Niels Stokholm boert sinds 1975 op zijn boerderij Thorshøjgaard volgens de methode van de biologisch-dynamische landbouw, naar de filosofie van Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie. Het voedsel dat hij produceert is van zeer goede kwaliteit waardoor de beste restaurants ter wereld zijn producten afnemen.

Foto: Phie Ambo

Foto: Phie Ambo

Stokholm en zijn vrouw boeren volgens de wetten van de natuur, ze voelen zich één met de natuur en één met het universum. “Wij hebben geen mineralen en kunstmest nodig om voldoende voedsel te produceren, als we de natuurwetten en de organische kringloop respecteren dan levert de natuur voldoende organisch materiaal. De deskundigen die zeggen dat we kunstmest nodig hebben om de productie op peil te kunnen houden zeggen dat alleen maar om meer te kunnen verkopen. Allemaal kapitalistische propaganda”, vindt Stokholm.

Maar het biologisch-dynamisch boeren gaat allemaal niet vanzelf. De huidige wet- en regelgeving is volledig gebaseerd op de landbouw die ontstaan is in het industriële tijdperk waarbij monoculturen centraal staan. Dierenwelzijn wordt hierin geheel anders benaderd dan de dieren die in hun natuurlijke habitat onder andere omstandigheden leven. Zo is volgens de wetgeving de hoeveelheid hooi en water voor de dieren gebonden aan een vaste hoeveelheid. Maar hoe regelt de natuur dat eigenlijk?

Niels Stokholm (foto: Phie Ambo)

Niels Stokholm (foto: Phie Ambo)

De koeien van Stokholm krijgen maar een enkele keer per dag de mogelijkheid om te drinken. “Continue drinken is niet goed voor de spijsvertering”, legt Stokholm uit. Omdat de koeien volgens de wettelijke regeling altijd de mogelijkheid moeten hebben om te drinken krijgt hij door de inspectie een boete opgelegd voor het overtreden van de dierenwelzijnswet. Hetzelfde geldt voor het niet onthoornen van de koeien. “De hoorns hebben eveneens een functie in de spijsvertering, daarom haal ik ze er niet af” zegt Stokholm. Het verschil van inzicht kost hem bij iedere inspectie dezelfde boete en leidt uiteindelijk tot een dagvaarding.

De titel geeft aan dat er iets moois in het verschiet ligt. Anders dan de gevestigde orde zien jonge ondernemers de waarde in van de holistische manier van boeren van Stokholm en zijn vrouw en richten een Stichting op om hen te helpen. Met de oprichting van de Copenhagen Street Food Stichting brengen ze met succes de gezonde biologische voeding op een nieuwe manier beschikbaar voor een groter publiek.

Bekijk hier de trailer:

 

 

De volledige film vindt je hier

 

Wat betekent gezondheid eigenlijk? – Dag 359

Als je geregeld mijn blogjes leest weet je dat ik gezonde biologische voeding belangrijk vind, daarom kweek ik ook mijn eigen voedsel. Ik ben van mening dat gezonde maar bovenal biologische voeding voor een belangrijk deel bijdraagt aan onze gezondheid. Toch merk ik iedere keer als ik het met mensen over gezond zijn heb, dat er door iedereen anders tegenaan wordt gekeken. Iedereen definieert gezondheid anders.

Oudere met rollatorZo woont er bij ons in het dorp een dame die altijd zeer kordaat met haar rollator op pad gaat. Iemand zei onlangs dat ze al over de 90 jaar is. Ik was perplex. Als ik had moeten schatten had ik haar ergens in de 70 gegeven. Zo wil ik ook oud worden heb ik mij al jaren geleden voorgenomen. Een tante van mij die inmiddels bijna 80 jaar is en ook nog een redelijk gezonde indruk maakt ervaart zelf dat haar gezondheid slecht is. Ze kan namelijk niet meer zoveel, concludeert ze zelf. Maar ze woont nog zelfstandig, ze kookt zelf en onderhoudt zelf haar tuin. Ze heeft alleen een paar uurtjes huishoudelijke hulp per week. Dus zo slecht gaat het nu ook weer niet met haar. Maar zij vergelijkt zichzelf met hoe ze vroeger was en kan niet accepteren dat ze niet alles meer kan.

En daar zit hem de crux. Je zelfbeeld bepaalt voor een groot gedeelte hoe gezond en gelukkig je je voelt. Dus vanuit die optiek maakt het dus helemaal niet uit of ik biologisch eet of niet, maar ik voel mij er gewoon beter bij, daar wordt ik gelukkig van. Daarom zal ik het ook niemand opdringen, iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen gezondheid.

Met belangstelling las ik daarom ook het artikel in de NRC van afgelopen zaterdag 17 januari 2015 “Het is druk in de darmen” over de populariteit van poep, darmen en de darmflora en wat je daar zoals aan kunt doen of onderzoeken. Onderwerpen als probiotica, sapvasten en klysma’s passeerden de revue. Ik las zelfs dat je een poeptransplantatie kunt ondergaan.

In het artikel wordt aangeraden om niet meer dan een paar dagen te vasten omdat anders het spierweefsel wordt afgebroken. Daar had ik nog nooit van gehoord. In de twintig jaar dat ik nu jaarlijks een of twee keer vast heb ik nog nooit problemen met mijn spieren gehad. Of is dat verbeelding? Ook voor de werking van probiotica is geen bewijs dat het effectief is. Over kefir wordt daarbij niet gerept maar alleen de kant-en-klare gezondheidsyoghurts worden besproken. Ach ik heb er zo mijn eigen gedachten bij.

Mijn devies is: iedereen moet gewoon doen waar hij of zij zich het prettigst bij voelt daar gaat het om. Zit het niet allemaal tussen onze oren?

 

Biologisch is geen voorwaarde voor de biodiversiteit – Dag 348

Biologische landbouw kent nogal wat verschillende methoden die niet zo makkelijk onder een noemer te brengen zijn. Ik vind het zo op het eerste gezicht ook lastig te onderscheiden van niet-biologische teelt. Er mag dan op een milieuvriendelijke manier geteeld worden met oog voor de natuur en het welzijn van mens en dier, toch is er vooral sprake van eenzijdige teelt. Ook biologische teelt vormt een monocultuur waarmee de biodiversiteit niet geholpen is.

Permacultuur - monocultuurHoe anders is dat bij de permacultuur waarbij juist de biodiversiteit voorop staat en de massale opbrengst van bepaalde gewassen van ondergeschikt belang is. In de permacultuur heeft de natuur de vrije loop en brengt op een natuurlijke manier voedsel voort. Het is vooral ook de combinatie van gewassen die het geheel vruchtbaarheid geven en een natuurlijke kringloop vormen.

Voor mij is dit ook nog een hele zoektocht, want tot nu toe ben ook ik gewend om per bed één soort groente te kweken. Ik vraag mij wel eens af of ik al die gewassen wel ga herkennen als ze zo in de vrije natuur beschikbaar zijn. Dat is natuurlijk ook een proces waar ik in moet groeien en dat niet van het ene op het andere moment aan komt waaien.

Op mijn zoektocht naar de activiteiten van Sicco Mansholt zoals in mijn blogje van twee dagen geleden en vooral over de ruilverkaveling en de rol van de boeren in het huidige landbouwbeleid kwam ik een filmpje tegen van milieuactivist Jaap Dirkmaat, die zich al jaren inzet voor de biodiversiteit en het behoud van de das en de korenwolf in het bijzonder. Hij is er heel duidelijk over de biologische landbouw is nog lang niet waar het wezen moet. Vooral door de ruilverkaveling en de door de subsidiering ontstane monocultuur zijn de boeren en de natuurbeschermers van elkaar vervreemd geraakt.

Mijn grootste wens is om met mijn permacultuurproject zodanig tot samenwerking te komen met mijn omgeving dat er een win-win situatie gaat ontstaan voor iedereen. Nu nog mogen agrarische ondernemers de natuur vervuilen als dat nodig is voor hun bedrijfsvoering. Ze mogen met niet wenselijke pesticiden werken, kunstmest gebruiken, hout verbranden in de open lucht, de natuur veranderen als dat beter uitkomt en bomen kappen. In mijn eigen gemeente, van oudsher agrarisch, heb ik het gevoel als eenling een roepende in de woestijn te zijn. Maar toch laat ik mij niet uit het veld slaan en blijf ik mij er voor inzetten. Ik ben ervan overtuigd dat als ons eetbare landschap zichtbaar wordt het navolging gaat krijgen.

Zie hier de no nonsens boodschap van Jaap Dirkmaat. Ook leuk om te vermelden is dat hij nog lijsttrekker is geweest van De Groenen voor de Tweede Kamerverkiezingen in 1998.

 

Studeren in het groene domein – Dag 295

Afgelopen donderdagavond was er een beroepen- en studiekeuzeavond voor middelbare scholieren van klas 3. Mijn zoon wilde niet maar hij moest van ons. Natuurlijk is het stom om als puber met je ouders op pad te moeten naar school, maar ja wat moet dat moet. Hij weet nog totaal niet wat hij wil gaan doen na zijn school. Nu vinden wij dat helemaal niet erg, er is nog tijd genoeg. Ik wist zelf ook pas in VWO6 welke richting ik opging.

StudentenAls ik toen geweten had wat ik nu weet had ik iets in land- en tuinbouw gaan doen, maar dan wel biologisch. Ik weet niet eens of dat toen al bestond. En toen wilde ik niet de richting uit van mijn familie. Veel ooms en tantes hebben boerenbedrijven evenals een aantal neven en nichten. Daarnaast zijn er een aantal neven die in Wageningen gestudeerd hebben om vervolgens ontwikkelingssamenwerking te doen in Afrika. Toen zette ik mij daar tegen af. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan en dus beweeg ik steeds meer richting het groene domein.

Afijn er was een lokaal ingericht voor land- en tuinbouw, daar wilde ik dus wel wat meer van weten. Maar mijn zoon niet natuurlijk. Hij vindt waar wij mee bezig zijn stom. Wat vindt hij niet stom, vraag ik mij geregeld af. Ik ben met meer brochures thuis gekomen over wat ik zelf interessant vind dan hij. Zijn interesse gaat uit naar sport, maar sportleraar dat ziet hij dan weer totaal niet zitten. Gelukkig zijn er andere richtingen in de sport. Heimelijk fantaseer ik er al op los. Wat nu als wij over 10 jaar ons landgoed hebben ontwikkeld met diverse belevingselementen erin zoals een blote voetenpad, ontdekken van de natuur en dergelijke, dan zie ik voor hem wel een activiteit weggelegd. Maar dat ga ik hem nog niet aan zijn neus hangen, want dan weet ik het antwoord al: Stom!

PS. Mijn blog lezen doet hij niet = stom.

 

Waarom is biologisch voedsel zo duur – Dag 290

Alles wat wij zelf kweken is biologisch. Maar niet alles wat wij eten kunnen wij zelf kweken dus moet er nog wel eens een compromis gesloten worden. Bij ons in de plattelandssupermarkt is het assortiment beperkt en dus is er relatief weinig biologisch en fairtrade verkrijgbaar. Hoewel ik de supermarktmanager er geregeld naar vraag, in de hoop dat hij op een dag zijn assortiment aanpast, groeit het aantal biologische en fairtrade producten maar mondjesmaat. Heel bijzonder is het feit dat de enige slager in het dorp een biologische slager is, dus als wij dan toch een keer vlees eten dan weten wij wel waar het vandaan komt. Het alternatief voor verantwoord voedsel is met de auto naar de dichtstbij gelegen stad alwaar een natuurwinkel is, maar parkeren is daar weer lastig.

NatuurwinkelGeregeld raak ik met mensen in gesprek over verantwoorde voeding waarbij het beeld overheerst dat biologisch en fairtrade zoveel duurder is. Ik ben het daar niet mee eens, maar het gaat over prioriteiten stellen. Mensen vinden een doosje verantwoorde eieren van € 1,50 al gauw te duur, maar ze zijn wel bereid hetzelfde te betalen voor een fles cola. Als we door het kopen van fairtrade koffie de boeren in ontwikkelingslanden een zelfstandig bestaan kunnen helpen opbouwen en daarvoor 10 cent meer moeten betalen, is dat dan teveel betaald? Ik vind van niet, ik ben bereid om wat meer te betalen als het met respect voor de mens, de natuur en de planeet geproduceerd is. Het heeft alles met onze blik op de wereld te maken.

Uit onderzoek blijkt dat in Nederland het voedsel over het algemeen helemaal niet zo duur is. Een van de argumenten waarom biologisch voedsel duurder zou zijn is omdat de opbrengst per ha gewoon minder is. Maar daar zet ik weer mijn vraagtekens bij, want onderzoeken niet alleen in Nederland maar vooral ook uit de VS laten zien dat voedsel afkomstig uit de monoculturen eigenlijk veel duurder zijn. Ze worden ten eerste zwaar gesubsidieerd en daarnaast worden niet alle kosten toegerekend zoals milieukosten, gebruik van water, waterzuivering, bodemuitputting en de afbraak van de biodiversiteit.

Dan zijn er ook nog de kosten die de biologische bedrijven moeten maken voor certificering om aan te tonen dat hun producten verantwoord zijn, die de prijs opdrijven. Eigenlijk zouden we het moeten omdraaien en alle bedrijven die niet verantwoord bezig zijn laten betalen voor een niet-keurmerk of een milieuheffing laten betalen tot ze kunnen aantonen het milieu niet te belasten. Dat is toch veel eerlijker?

FairKortom: Als je uitgaat van wat voedsel kost voor de belasting van mens, dier, natuur en de planeet dan zijn biologische producten beslist niet duurder, maar in ons huidige economisch systeem delven ze helaas nog het onderspit.

 

 

De wet is op voorhand voor GMO boeren – Dag 284

De Amerikaanse innovatieve biologische boer Joel Salatin reist de hele wereld over om zijn manier van werken onder de aandacht te brengen. Zo ook in Australië. Hij wordt daar geïnterviewd door Pip Courtney van de agrarische Tv-zender ABC Landline en doet een aantal prikkelende uitspraken. Ik raak altijd weer enorm geïnspireerd als ik hem hoor spreken.

In Australië heeft een biologische agrariër zijn buurman aangeklaagd omdat die genetisch gemanipuleerde zaden (GMO) gebruikt die overwaaien en het gewas van de biologische boer besmetten, waardoor deze zijn certificering verloor. In de VS, zegt Salatin, zijn de rechters op de hand van de GMO boeren. De traditionele boeren die massaal hun heil zoeken bij GMO willen absoluut geen marktaandeel verliezen en zetten met behulp van een grote lobbymachine, mede gefinancierd door de GMO-bedrijven, de tegenaanval in.

Joel Salatin

Joel Salatin

Salatin laat zich echter totaal niet uit het veld slaan door de traditionele bedrijven en gaat zijn eigen weg. Daar waar de agrarische sector in samenwerking met de GMO bedrijven al 15 jaar bezig zijn over te schakelen op monoculturen om de wereldvoedselproductie op te voeren, werkt Salatin juist de andere kant op. Hoe meer diversiteit hoe succesvoller zijn boerenbedrijf. Hij heeft een manier van werken gevonden waarbij de natuur zijn gang kan gaan, er voldoende voedsel geproduceerd wordt en dat gecombineerd met een businessmodel waardoor voldoende inkomen wordt genereerd. Inmiddels heeft hij emplooi voor ca. 20 fulltime personen en weet zijn voedselproductie ook zeer succesvol op te voeren. Hij is er van overtuigd dat op zijn manier van werken de voedselproductie ook toereikend kan worden voor de groeiende wereldbevolking.

Hij reist met name de wereld over om de boodschap te verkondigen om generaties met elkaar te verbinden. Er zijn vooral oudere boeren die willen stoppen met hun bedrijf maar geen opvolger hebben. Daarnaast zijn er de jongere boeren die geen geld hebben om te investeren in een eigen stuk grond en boerderij. Salatin brengt beide generaties bij elkaar en laat zien dat op basis van een innovatief businessmodel de samenwerking kan worden bevorderd en de productie voor de toekomst zo ingericht kan worden dat de jonge boeren geleidelijk aan het bedrijf overnemen en de oudere generatie van een goede oude dag te voorzien. Een win-winsituatie dus.

Bekijk hier zelf het interview.