Koeien met oorbellen

Een vriend van mij is kunstenaar. Hij schildert geregeld koeien. Dat doet hij zeer waarheidsgetrouw tot aan de oormerken aan toe, hoewel zeer subtiel. Het is net of ze oorbellen dragen, dacht ik bij mijzelf bij het zien van een van zijn laatste werken. We zijn er inmiddels aan gewend dat koeien in de wei lopen met van die gele plastic plakkaten aan hun oren. En nog in ieder oor een. Eigenlijk best wel raar.

Kalf met oormerkIk ben in mijn archief gedoken want ik had ooit een artikel gelezen over de biologisch-dynamische boer Thom de Groot uit Grouw, die weigerde zijn koeien te oormerken. “Het is pijnlijk en respectloos. Ik zie het als pure mishandeling”, zei hij, dus weigerde hij zijn koeien van de gele oormerken te voorzien. Vorig jaar nam de Voedsel- en Warenautoriteit al zijn 12 koeien in beslag om reden van verwaarlozing. “Ja, ze zijn niet al te vet, bij mij krijgen ze wat de natuur biedt, ik voer ze niet bij met krachtvoer. Maar verwaarloosd zijn ze beslist niet. Het is puur omdat ik de oormerken weiger.” gaf hij ter argumentatie.

De Groot is niet de enige oormerkweigeraar. Een groepje van dertig boeren wordt al sinds de invoering in 1991 gedoogd. Om de koeien te verhandelen moeten ze een DNA-monster en een foto aanleveren. Zij pleiten al jaren voor een ander registratiesysteem, bijvoorbeeld een chip zoals bij paarden het geval is. Ook kost het deze boeren jaarlijks veel geld aan melktoeslagen en Europese subsidies die ze mislopen omdat ze niet meegaan in de wettelijke regeling van het oormerken.

Schilderij De Werkhovense Koe van Bert Bijl

Schilderij De Werkhovense koe van E.J. Bijl

Hier is duidelijk sprake van de omgekeerde wereld. Wil je het goede doen voor je dieren, de natuur, de planeet en het milieu dan wordt je gepakt. Ik wordt altijd zo verdrietig van dit soort berichten. Ik hoop maar dat er een andere vorm van registreren komt zodat het dier weer gewoon dier kan zijn zonder die rare oorbellen. Dan kan mijn schilderende vriend gelijk weer aan de slag met nieuwe schilderijen.

Welk ei is nu het meest verantwoord?

Wist u dat in de dozen scharreleieren altijd een ei zit waar nog een veertje aan zit? Iemand vertelde mij dat ooit. De eieren komen allemaal schoon uit de productie zonder een spoortje kippenmest of veren. Maar om de indruk te wekken dat het toch puur natuur is wordt in ieder doosje eieren op een ei een veertje geplakt. Als je er op let dan valt het op anders heb je het niet eens in de gaten.

WP_002357Iedere keer moet ik weer bedenken welk ei nu het meest verantwoord is. Moet het een scharrelei zijn? Een biologisch of een mais ei? Moeten we kiezen voor het vrije uitloop ei? Of gaan we gewoon voor de laagste prijs van eieren uit de legbatterij? Waar baseren wij onze keuze op? Gaat het om onze gezondheid, het welzijn van de dieren, het behoud van de natuur of kan het ook alle drie? Of is je portemonnee leidend? Ik blijf het lastig vinden.

Bij ons in de buurt zijn een aantal kippenboerderijen waar de kippen lekker buiten lopen, maar die worden weer niet biologisch gevoed. Het ei met het Demeterkeurmerk waarbij de principes van de biodynamische landbouw voorop staan heeft onze voorkeur omdat daar het welzijn van mens, dier en de planeet in acht genomen worden en dan zijn wij best bereid iets meer te betalen. Maar helaas worden die eieren weer niet verkocht in onze plattelandssupermarkt, daar moeten wij dan weer voor omrijden. Zo is er iedere keer wel wat.

Deze week troffen wij in de doos scharreleieren ook weer dat ene ei met veertje aan, maar deze keer was de lopend band medewerker wel wat erg scheutig geweest met het veren plakken. Er zat namelijk niet redelijk onzichtbaar een klein veertje op, nee, er zaten deze keer zeer prominent drie veertjes op het ei, twee witten en een bruine. Wij hebben er smakelijk om gelachen.

Volgend jaar hebben we gewoon onze eigen kippen, dan blijft die onzin ook achterwege en hoef ik mij niet meer af te vragen wat het meest verantwoorde ei is. Ik kijk er nu al naar uit.

Biologisch-dynamisch boeren gaat niet vanzelf

Onlangs liet de Boeddhistische Omroep (BOS) de documentaire “Good things await” zien van de Deense Phie Ambo. Nu kijk ik niet zo vaak televisie en zeker niet overdag dus heb ik hem gemist. Vandaag bekeek ik de documentaire alsnog via Uitzending Gemist. De Deense boer Niels Stokholm boert sinds 1975 op zijn boerderij Thorshøjgaard volgens de methode van de biologisch-dynamische landbouw, naar de filosofie van Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie. Het voedsel dat hij produceert is van zeer goede kwaliteit waardoor de beste restaurants ter wereld zijn producten afnemen.

Foto: Phie Ambo

Foto: Phie Ambo

Stokholm en zijn vrouw boeren volgens de wetten van de natuur, ze voelen zich één met de natuur en één met het universum. “Wij hebben geen mineralen en kunstmest nodig om voldoende voedsel te produceren, als we de natuurwetten en de organische kringloop respecteren dan levert de natuur voldoende organisch materiaal. De deskundigen die zeggen dat we kunstmest nodig hebben om de productie op peil te kunnen houden zeggen dat alleen maar om meer te kunnen verkopen. Allemaal kapitalistische propaganda”, vindt Stokholm.

Maar het biologisch-dynamisch boeren gaat allemaal niet vanzelf. De huidige wet- en regelgeving is volledig gebaseerd op de landbouw die ontstaan is in het industriële tijdperk waarbij monoculturen centraal staan. Dierenwelzijn wordt hierin geheel anders benaderd dan de dieren die in hun natuurlijke habitat onder andere omstandigheden leven. Zo is volgens de wetgeving de hoeveelheid hooi en water voor de dieren gebonden aan een vaste hoeveelheid. Maar hoe regelt de natuur dat eigenlijk?

Niels Stokholm (foto: Phie Ambo)

Niels Stokholm (foto: Phie Ambo)

De koeien van Stokholm krijgen maar een enkele keer per dag de mogelijkheid om te drinken. “Continue drinken is niet goed voor de spijsvertering”, legt Stokholm uit. Omdat de koeien volgens de wettelijke regeling altijd de mogelijkheid moeten hebben om te drinken krijgt hij door de inspectie een boete opgelegd voor het overtreden van de dierenwelzijnswet. Hetzelfde geldt voor het niet onthoornen van de koeien. “De hoorns hebben eveneens een functie in de spijsvertering, daarom haal ik ze er niet af” zegt Stokholm. Het verschil van inzicht kost hem bij iedere inspectie dezelfde boete en leidt uiteindelijk tot een dagvaarding.

De titel geeft aan dat er iets moois in het verschiet ligt. Anders dan de gevestigde orde zien jonge ondernemers de waarde in van de holistische manier van boeren van Stokholm en zijn vrouw en richten een Stichting op om hen te helpen. Met de oprichting van de Copenhagen Street Food Stichting brengen ze met succes de gezonde biologische voeding op een nieuwe manier beschikbaar voor een groter publiek.

Bekijk hier de trailer:

 

 

De volledige film vindt je hier

 

Biologisch is geen voorwaarde voor de biodiversiteit – Dag 348

Biologische landbouw kent nogal wat verschillende methoden die niet zo makkelijk onder een noemer te brengen zijn. Ik vind het zo op het eerste gezicht ook lastig te onderscheiden van niet-biologische teelt. Er mag dan op een milieuvriendelijke manier geteeld worden met oog voor de natuur en het welzijn van mens en dier, toch is er vooral sprake van eenzijdige teelt. Ook biologische teelt vormt een monocultuur waarmee de biodiversiteit niet geholpen is.

Permacultuur - monocultuurHoe anders is dat bij de permacultuur waarbij juist de biodiversiteit voorop staat en de massale opbrengst van bepaalde gewassen van ondergeschikt belang is. In de permacultuur heeft de natuur de vrije loop en brengt op een natuurlijke manier voedsel voort. Het is vooral ook de combinatie van gewassen die het geheel vruchtbaarheid geven en een natuurlijke kringloop vormen.

Voor mij is dit ook nog een hele zoektocht, want tot nu toe ben ook ik gewend om per bed één soort groente te kweken. Ik vraag mij wel eens af of ik al die gewassen wel ga herkennen als ze zo in de vrije natuur beschikbaar zijn. Dat is natuurlijk ook een proces waar ik in moet groeien en dat niet van het ene op het andere moment aan komt waaien.

Op mijn zoektocht naar de activiteiten van Sicco Mansholt zoals in mijn blogje van twee dagen geleden en vooral over de ruilverkaveling en de rol van de boeren in het huidige landbouwbeleid kwam ik een filmpje tegen van milieuactivist Jaap Dirkmaat, die zich al jaren inzet voor de biodiversiteit en het behoud van de das en de korenwolf in het bijzonder. Hij is er heel duidelijk over de biologische landbouw is nog lang niet waar het wezen moet. Vooral door de ruilverkaveling en de door de subsidiering ontstane monocultuur zijn de boeren en de natuurbeschermers van elkaar vervreemd geraakt.

Mijn grootste wens is om met mijn permacultuurproject zodanig tot samenwerking te komen met mijn omgeving dat er een win-win situatie gaat ontstaan voor iedereen. Nu nog mogen agrarische ondernemers de natuur vervuilen als dat nodig is voor hun bedrijfsvoering. Ze mogen met niet wenselijke pesticiden werken, kunstmest gebruiken, hout verbranden in de open lucht, de natuur veranderen als dat beter uitkomt en bomen kappen. In mijn eigen gemeente, van oudsher agrarisch, heb ik het gevoel als eenling een roepende in de woestijn te zijn. Maar toch laat ik mij niet uit het veld slaan en blijf ik mij er voor inzetten. Ik ben ervan overtuigd dat als ons eetbare landschap zichtbaar wordt het navolging gaat krijgen.

Zie hier de no nonsens boodschap van Jaap Dirkmaat. Ook leuk om te vermelden is dat hij nog lijsttrekker is geweest van De Groenen voor de Tweede Kamerverkiezingen in 1998.

 

Het ondoorzichtige woud aan keurmerken – Dag 208

Alles wat ik zelf kweek doe ik volgens strenge normen, hoewel ik geen certificering heb op mijn producten. Daarover schreef ik gisteren al. Mijn oogst is namelijk te klein om de hoge kosten voor een keurmerk te rechtvaardigen. De vraag naar duurzame voeding groeit nog iedere dag en de consument kijkt steeds nadrukkelijker naar keurmerken voor voeding. Maar de keuze voor verantwoord voedsel wordt ook weer ingewikkeld door de hoeveelheid verschillende keurmerken die er zijn.

KeurmerkenVoor biologische voeding houdt het niet op bij het EKO-keurmerk van Skal en Demeter voor BD, in het buitenland en op Europees niveau worden ook biologische keurmerken uitgegeven. Kijk alleen al eens naar de verschillende soorten eieren die er zijn. Zo zijn er scharreleieren, biologische eieren, vrije uitloopeieren, meergraneneieren en eieren met een graskeurmerk. Kun jij er nog wijs uit worden?

Op de volgende site zie je er een aantal op een rij: http://www.voedingswaar.nl/keurmerken.htm Maar ook voor vlees zijn weer bepaalde keurmerken. In het overzicht komt ook Max Havelaar voor dat een keurmerk is voor Fair Trade en dan hebben we ook nog Fair Trade Original wat eigenlijk een handelsmerk is. Maar ook op dit vakgebied ontstaan nieuwe keurmerken die claimen een eerlijke prijs te betalen aan boeren zoals: UTZ of Oké. En dan zien we ook nog het Rainforest Alliance keurmerk. Ik kan het zelf al bijna niet meer volgen, laat staan goed uitleggen waar de verschillen zitten.

Het keurmerk dat ik mis in de meeste overzichten is het keurmerk voor vis dat betreft het Marine Stewardship Council (MSC), wat garant staat voor duurzaam gevangen vis. Binnenkort komt er ook het ASC keurmerk bij voor duurzaam gekweekte vis en schelp- en schaaldieren. En natuurlijk zijn er ook nog de non-food keurmerken zoals Forest Stewardship Council, dat we natuurlijk kennen als FSC voor bijvoorbeeld papier, waarmee wordt aangegeven dat er niet lukraak bomen gekapt worden maar dat het verantwoord en gecontroleerd gebeurt met respect voor de natuur en de planeet.

Kortom: we kunnen als consument gemakkelijk de weg kwijt raken in het woud van de keurmerken, maar het maakt het leven voor de producenten er ook niet makkelijker op. Eigenlijk is het hier de omgekeerde wereld. Het zou veel eerlijker zijn als producten die belastend zijn voor het milieu een keurmerk moeten aanvragen. Een keurmerk kost namelijk veel geld en heel wat inspanning om het te verkrijgen en te behouden. Omdat ik zelf maar een kleine oogst heb is het voor mij niet rendabel een keurmerk aan te vragen, terwijl ik er meer dan gemiddeld aan voldoe. Voor kleinere producenten wordt de toegang tot de markt daarmee beperkt.

 

Vraag naar duurzame voeding groeit – Dag 207

Dat mensen steeds bewuster worden van wat ze eten blijkt uit de stijging van duurzame voeding. Opvallend is dat voedsel zonder duurzaamheidskeurmerk een daling liet zien. De consument heeft dus heel nadrukkelijk de weg naar duurzame voeding gevonden. Vooral de consumptie van duurzame vis en eieren is sterk gestegen, dat heeft vooral te maken met het feit dat al één op de drie producten een duurzaamheidskeurmerk heeft. Blijk baar stimuleert het keurmerk de keuze van de consument.

KeurmerkenOok opvallend is dat we het afgelopen jaar weer minder vlees zijn gaan eten. Dat vind ik zelf een goede ontwikkeling. Vlees is namelijk behoorlijk belastend voor het milieu en dan vooral de productie van rundvlees. Dat we minder vlees eten komt het duurzame behoud van de aarde ten goede. En ook hiervoor geldt dat van de totale vleesconsumptie het aandeel duurzaam geproduceerd vlees is gestegen. Dus we eten met z’n allen minder vlees, maar als we dan vlees eten dan in ieder geval vaker biologisch en diervriendelijk.

Een keurmerk is geen sinecure want bijvoorbeeld de term ‘biologisch’ is beschermd en wordt in Nederland uitgegeven en gecontroleerd door het Skal. Ik kweek mijn eigen pompoenen ik werk volledig biologisch en ga eigenlijk nog een stap verder dan dat, omdat ik ook de grond met respect behandel volgens de principes van de biologisch dynamische methode (BD, uitgegeven en gecontroleerd door Demeter), maar omdat ik geen keurmerk heb mag ik mijn pompoenen niet als biologisch of BD aanprijzen.

Uiteraard prijs ik mijn waar wel aan als ‘eerlijk’, ‘puur natuur’ en ‘lokaal’. Ik zeg er voortdurend bij dat het op biologisch dynamische wijze verbouwd wordt, maar dat maakt het wel ingewikkeld. Ik wil het met klanten hebben over hoe gezond pompoenen zijn en wat je allemaal met pompoen kunt doen maar ondertussen heb ik het vaker over het keurmerk dan ik zou willen. Voor mijn bescheiden oogst is het niet rendabel om een keurmerk aan te vragen. Wellicht in de toekomst als mijn oogst het toelaat laat ik mij wellicht nog certificeren.

 

BD landbouw in de praktijk – Dag 193

De aarde kan op verschillende manieren bewerkt worden om voedsel te verbouwen, daarover heb ik al heel wat blogjes geschreven. Een van de manieren is de Biologisch Dynamische landbouw, waarbij zo goed mogelijk rekening gehouden wordt met de belasting van de aarde, de werking van de natuur en de kosmos en aandacht voor bodemvruchtbaarheid, waardoor de kwaliteit van voeding optimaal gewaarborgd wordt. De BD methode is ontwikkeld door de Oostenrijkse antroposoof Rudolf Steiner die 100 jaar geleden leefde. Zijn methode krijgt steeds meer navolging.

Kraaybeekerhof (foto: Bruine Bonenbende)

Kraaybeekerhof (foto: Bruine Bonenbende)

Voor mijn eigen project leg ik de lat hoog. Niet alleen gaan we aan de slag met permacultuur maar zullen we ook zoveel mogelijk de BD methode van de antroposofie hanteren.

In een uitzending van RTV Oost, uitgezonden op 5 augustus 2014, komt op een heel praktische manier aan de orde wat BD landbouw inhoudt. Om je op een praktische manier kennis te laten maken met de verschillende aspecten van BD landbouw is het leuk om deze aflevering te bekijken. In deze uitzending van RTV Oost komen een aantal interessante onderwerpen over BD in de praktijk aan bod, zoals:

  • Het BD Tuinderijbedrijf De Zonnehorst van de familie Bunskoek uit Punthorst die in de praktijk vertellen en laten zien wat het kweken van groente en fruit volgens BD inhoudt;
  • Petra Essink, docent BD voedingsleer bij de Kraaybeekerhof in Driebergen vertelt over wat voeding doet voor het lichaam;
  • Het zadenveredelingsbedrijf De Bolster van de familie Vosselman uit Epe laat zien wat er bij komt kijken om zaden te produceren voor de BD landbouw.

Het inspireert mij iedere keer weer om te zien hoe mensen vol liefde omgaan met de natuur en het verzorgen van voeding dat tot weldaad kan zijn voor lichaam en geest.

De uitzending vindt je hier

 

Biologisch, BD, ecologisch en duurzaam – Dag 166

Wat is nu eigenlijk het verschil tussen biologisch, biologisch dynamisch, ecologisch en duurzaamheid? Het heeft allemaal te maken met de manier waarop wij landbouw en/of veeteelt bedrijven alsook producten en diensten ontwikkelen met respect voor mens, dier, het milieu en onze aarde. De nuanceverschillen zal ik hier proberen uit te leggen.

ecologieBiologische landbouw betekent het produceren van voeding met respect voor mens, dier en milieu. Er wordt daarbij geen gebruik gemaakt van chemische bestrijdingsmiddelen, antibiotica of kunstmest. Biologisch is een wettelijk beschermde term. Om producten onder de noemer biologisch te mogen verkopen moet gewerkt worden volgens stringente regels waarvoor een Skal certificering kan worden aangevraagd. Skal is de onafhankelijke organisatie die de voorwaarden stelt om tot certificering te komen en strenge toezicht houdt op de naleving van de certificering. Het Skal certificaat garandeert de betrouwbaarheid dat volgens de eisen is gewerkt.

Biologisch-dynamische landbouw, ook wel kortweg BD genoemd, gaat nog een stapje verder dan biologisch. De vruchtbaarheid van de bodem en de groei door organische bemesting staan hierbij centraal. BD landbouw komt uit het gedachtegoed van de antroposofie. De grondlegger Rudolf Steiner gaf begin vorige eeuw al cursussen over de manier van landbouw bedrijven. Ook dieren zijn onderdeel van het geheel en staan onder strenge controles wat dierenwelzijn betreft, niet alleen qua voeding maar ook ten aanzien van de huisvesting. De BD land- en veeteelt staat onder toezicht van Demeter, ook hiervoor is een keurmerk te verkrijgen. De controles vinden bijvoorbeeld plaats ten aanzien van de vruchtwisseling, mestgebruik, veevoeding, kassenteelt, gebruik van composteerbare folie, BD preparaten die speciaal ontwikkeld zijn om de gewassen in de groei te ondersteunen. Maar ook wordt gekeken naar de bedrijfsvoering zoals de diversiteit en de hoeveelheid natuur rondom het bedrijf en het welzijn van de mens die werkzaam zijn in het bedrijf.

Ecologisch gaat net even een stapje verder dan biologisch omdat het rekening houdt met de totale ecosysteem. Ecologisch betekent milieuvriendelijk met zo min mogelijk belasting voor de aarde. In een biologisch systeem kan de aarde worden belast door het bewerken van de aarde, maar in een ecologisch system niet. Ecologisch gaat ook verder dan de landbouw en veeteelt maar heeft ook betrekking op het gebruik van materialen in de productie van goederen of gebouwen. De ecologische voetafdruk is een mooi voorbeeld van de term ecologisch. Het geeft de belasting weer van wat ons leven op de aarde voor gevolgen heeft.

Dan kunnen we direct doorgaan naar de term duurzame ontwikkeling. Deze terminologie komt voort uit het werk en het rapport van de VN-commissie uit 1987 onder leiding van de Noorse premier Gro Harlem Brundtland en heet daarom ook het Brundtland-rapport. Duurzame ontwikkeling wordt in het rapport als volgt uitgelegd: “Duurzame ontwikkeling sluit aan op de behoefte van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoefte te voorzien, in gevaar te brengen.” Eenvoudiger gezegd komt het er op neer dat wij de planeet te leen hebben van onze kinderen, dus daar moeten we als een goed huisvader voor zorgen.